Κοινωνική Αρωγή Ενηλίκων. Η Eφαρμογή της Κοινωφελούς Εργασίας. Προβλήματα και Ιδιαιτερότητες

ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΔΑΜΑΚΗ

 Κοινωνική Αρωγή Ενηλίκων.

Η Eφαρμογή της Κοινωφελούς Εργασίας. Προβλήματα και Ιδιαιτερότητες

ΘεοδΩρα Αδαμακη*

H Υπηρεσία της Κοινωνικής Αρωγής Ενηλίκων του Υπουργείου Δικαιοσύνης είναι μία σχετικά νέα υπηρεσία, άρχισε τη λειτουργία της το 2006 και σήμερα διανύει τον ένατο χρόνο της. Στελεχώνεται πανελλαδικά από κοινωνιολόγους, ψυχολόγους, νομικούς και κοινωνικούς λειτουργούς. Οι ωφελούμενοι της Κοινωνικής Αρωγής δεν συναθροίζονται σε μία η δύο κοινωνικές τάξεις, δεν αποτελούνται από ομάδες απόρων η κοινωνικά αποκλεισμένων πολιτών αλλά η κοινωνική τους διαστρωμάτωση είναι αποτέλεσμα της πραγματικότητας που βιώνουμε όλοι τα τελευταία χρόνια.

Στην Ελλάδα, από τη μεταπολίτευση και μετά, ένα μεγάλο μέρος της έλλειψης κοινωνικού κράτους, κοινωνικών δομών στήριξης και υπηρεσιών είχε και έχει μετατεθεί άτυπα στην ελληνική οικογένεια. Λόγω του οικογενειακού συνεκτικού ιστού και της αλληλεγγύης των μελών της ελληνικής οικογένειας δεν είχε εμφανιστεί νωρίτερα το τόσο έντονο φαινόμενο της κοινωνικής και οικονομικής περιθωριοποίησης μεγάλων ομάδων πληθυσμού, όπως εμφανίζεται στην Κεντρική Ευρώπη . Όμως τα τελευταία πέντε χρόνια, το είδαμε σιγά-σιγά να εμφανίζεται και ταχύτατα να εδραιώνεται. Εκατοντάδες συμπολίτες μας απολύθηκαν ή έχασαν την ατομική τους επιχείρηση, αφήνοντας αρκετά χρέη πίσω τους. Άλλοι, φτωχοί και ανήμποροι πριν την κρίση, άνθρωποι που επιβίωναν με επιδόματα πρόνοιας και με διάφορα περιστασιακά μεροκάματα, από το 2010 και μετά, αυτά τα ελάχιστα μεροκάματα σχεδόν εξαφανίστηκαν, το επίδομα της πρόνοιας διαφοροποιήθηκε, σε κάποιους κόπηκε και σε άλλους μειώθηκε. Οι άνθρωποι αυτοί βρέθηκαν ακόμη πτωχότεροι. Η κλοπή και η απάτη μπήκε στη ζωή τους, έγιναν μικροκλέπτες, μικροαπατεώνες, έκαναν μικρές η μεσαίες παραβάσεις με στόχο την επιβίωση.

Υπάρχει βέβαια και μια άλλη κατηγορία πολιτών, ιδιοκτήτες ή διευθυντικά στελέχη μεγάλων εταιρειών, επαγγελματίες του κλάδου της οικοδομής και άλλοι που είδαν τις επιχειρήσεις τους είτε να πτωχεύουν είτε να κλείνουν και εκείνοι να βρίσκονται υπόλογοι για μεγάλα χρέη προς το Δημόσιο, να τους κατάσχονται περιουσιακά στοιχεία και να οδηγούνται στη δικαιοσύνη. Όλοι αυτοί οι συμπολίτες μας με τον άλφα η βήτα τρόπο βρέθηκαν «σε δρόμο χωρίς επιστροφή» ενώπιον της δικαιοσύνης. Το πρόβλημά τους παύει από ένα σημείο και μετά να είναι οικονομικό και γίνεται ανθρωπιστικό, σε κάποιους είναι πρόβλημα επιβίωσης, γι’ αυτό πλέον μιλάμε για ανθρωπιστική κρίση στη χώρα μας.

Θα ήταν σημαντικό εγκληματολόγοι, νομικοί, κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί που εργαζόμαστε στην Κοινωνική Αρωγή Ενηλίκων και προσπαθούμε να βοηθήσουμε το υποκείμενο της κρίσης, τον άνθρωπο, να διαμορφώσουμε και να υλοποιήσουμε κάποιες προτάσεις. Πόσο σημαντικό ήταν και είναι ο νομικός να συνεπικουρηθεί και να συνεπικουρήσει τον κοινωνιολόγο ή τον κοινωνικό λειτουργό; Καθίσταται σήμερα πλέον αναγκαίο ο νομοθέτης να συμπεριλάβει στη νομοθέτησή του και την οπτική των κοινωνικών επιστημών. Αυτή την αναγκαιότητα για ανθρωπισμό στη δικαιοσύνη, λόγω έλλειψης δομών κοινωνικής υποστήριξης, τη βλέπουμε καθημερινά στην πράξη.

Η Κοινωνική Αρωγή Ενηλίκων μετά από δικαστική απόφαση, τέθηκε σε λειτουργία στην Ελλάδα το 2006, όταν τυπικά ιδρύθηκαν οι Υπηρεσίες Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής Ενηλίκων. Σύμφωνα με το Νόμο 1941/1991 έχει προβλεφθεί η σύσταση Υπηρεσιών Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής από τότε στις έδρες 26 Πρωτοδικείων της χώρας. Όμως το 2006 υλοποιήθηκε το Προεδρικό Διάταγμα 195/2006 και από το 2007 λειτούργησαν Υπηρεσίες Κοινωνικής Αρωγής σε 14 Πρωτοδικεία της χώρας στην Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Κέρκυρα, Κοζάνη, Λαμία, Λάρισα, Ναύπλιο, Πάτρα, Ροδόπη, Ρόδο, Σύρο και Χανιά. Το έργο της κάθε Υπηρεσίας εποπτεύεται από τον εκάστοτε Εισαγγελέα Εκτέλεσης Ποινών.

Η Υπηρεσία Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής έχει σαν αποστολή τη συνδρομή και επίβλεψη ατόμων τα οποία έχουν καταδικαστεί με αναστολή εκτέλεσης της ποινής τους υπό επιτήρηση ή έχουν απολυθεί υπό όρους και των ατόμων των οποίων η ποινή έχει μετατραπεί σε υποχρέωση παροχής κοινωφελούς εργασίας, μετά από απόφαση δικαστηρίου ή παραγγελία του δικαστή εκτέλεσης ποινών ή του αρμόδιου εισαγγελέα (άρθρο 15 παρ. 4 ν. 1941/1991). Στο Νόμο του 1991 αναφέρεται ότι αποφασίζει ο δικαστής εκτέλεσης ποινών, κάτι που ποτέ δεν υλοποιήθηκε και ως εκ τούτου έχουν ανατεθεί οι αποφάσεις στον αρμόδιο εισαγγελέα.

Αν επικεντρωθούμε στην ιστορία του ποινικού συστήματος για τη συνδρομή και την επίβλεψη ατόμων των οποίων η ποινή έχει μετατραπεί σε υποχρέωση παροχής κοινωφελούς εργασίας σε διάφορους Φορείς, σημειώνουμε τα εξής: Η εργασία σε κοινωνικούς φορείς εμφανίστηκε κατ’ αρχήν στο ελληνικό ποινικό σύστημα, με τη διάταξη του άρθρου 61 του Κώδικα Μεταχείρισης Κρατουμένων (ν. 1851/1989) και υπό τη σημερινή του μορφή προβλέπεται στη διάταξη του άρθρου 64 του Σωφρονιστικού Κώδικα (ν. 2776/1999). Η κοινωφελής εργασία στο ουσιαστικό ποινικό δίκαιο προβλεπόταν στη διάταξη του άρθρου 82 του ΠΚ, το οποίο αντικαταστάθηκε από το άρθρο 1 του ν. 3904/2010, ως μορφή μετατροπής στερητικής της ελευθερίας ποινής. Ο θεσμός για τους φορείς ήταν εξαρχής εθελοντικός. Το 2007 υπήρχαν λίγοι δήμοι και κοινότητες, ήταν πριν τον Καλλικράτη, και κάποιοι Φορείς που προσέφεραν θέσεις για κοινωφελή εργασία. Επίσης ήταν λίγο πάνω από 100 σε αριθμό οι ωφελούμενοι της μετατροπής της ποινής στην Αθήνα. Αυτό είχε δύο σκέλη, το γεγονός ότι αυτή η ευεργετική ποινή την οποία κάποιος μπορούσε να εκτίσει μετατρέποντας τα χρόνια της ποινής φυλάκισης, τα οποία τότε ήταν έως 10, δεν ήταν ευρέως γνωστή και επίσης δεν υπήρχε κάποια μείωση της ποινής όπως εάν ο κρατούμενος ήταν στη φυλακή και εργαζόταν. Π.χ. εάν η ποινή αφορούσε 5 χρόνια φυλάκιση, ο ωφελούμενος ήταν υποχρεωμένος να παράσχει 5 χρόνια κοινωφελή εργασία σε κάποιον από τους συνεργαζόμενους φορείς. Παρόλα αυτά ήταν ευεργετική ποινή διότι ο ωφελούμενος μπορούσε να κατοικεί σπίτι του, να μην απομακρύνεται από την οικογένειά του και να συνεχίζει να εργάζεται αν είχε εργασία. Πάντα μεριμνούσε και μεριμνά η Κοινωνική Αρωγή ώστε οι ωφελούμενοι να διατηρούν την εργασία τους.

Με το Νόμο 3904/2010 αλλάζει ο υπολογισμός μετατροπής της ποινής και πλέον σήμερα με το Αναθεωρημένο Νόμο 4093/2012 για κάθε χρόνο φυλάκισης καθορίζονται από 100 έως 240 ώρες κοινωφελούς εργασίας. Διαπιστώνουμε ότι από τους διστακτικά ωφελούμενους του 2007 έχουν ωφεληθεί πάνω από 1.500 περιπτώσεις συνανθρώπων μας μόνο στην Αθήνα, που σημαίνει ότι κάποιες χιλιάδες συμπολίτες μας ωφελούνται από αυτό το μέτρο σε όλη την Ελλάδα. Οι συνεργαζόμενοι Φορείς σήμερα, σύμφωνα με το ΦΕΚ του Ιανουαρίου του 2015, ανέρχονται πανελλαδικά στους 291. Το σώμα των δικηγόρων, αρχικά αδιάφορο προς τον θεσμό, τώρα προτρέπουν τους πελάτες τους να κάνουν μετατροπή της ποινής. Επίσης έχουν συνεισφέρει στο θεσμό εισαγγελείς και δικαστές οι οποίοι, σύμφωνα με μαρτυρίες ωφελουμένων, ενημερώνουν από έδρας ότι εάν δεν μπορεί να αποπληρωθεί η χρηματική ποινή, δίνεται η δυνατότητα μετατροπής σε κοινωφελή εργασία. Κάτι που είναι σημαντικό και αποτελεί μία κατάκτηση για το θεσμό, επειδή αρχικά οι δικαστές υπήρξαν επιφυλακτικοί απέναντι σε αυτό το μέτρο, με αμφιβολίες για τον τρόπο επιτήρησης της κοινωφελούς εργασίας. Για το μέτρο της κοινωφελούς εργασίας υπάρχει αυστηρός έλεγχος. Ο έλεγχος και η επιτήρηση της εργασίας πραγματοποιείται από τον Επιμελητή Κοινωνικής Αρωγής σε συνεργασία με τον εκάστοτε συνεργαζόμενο Φορέα. Ο έλεγχος γίνεται τουλάχιστον μία φορά το μήνα στο χώρο εργασίας του ωφελουμένου. Κατά τον έλεγχο διεξάγεται και ατομική συνεδρία με τον ωφελούμενο. Υπάρχουν δύο στόχοι: α) αν υλοποιείται στο προβλεπόμενο ωράριο η συμφωνημένη εργασία και β) αν υπάρχουν προβλήματα προς επίλυση είτε προσωπικά που αφορούν τη κοινωνική επανένταξη του ωφελούμενου είτε θέματα που προκύπτουν από την κοινωφελή εργασία.

Προβλήματα στην υλοποίηση του θεσμού υπάρχουν και θα επισημάνω κάποια συνοπτικά: Ανάγκη συνεχούς επιμόρφωσης του επιστημονικού προσωπικού, Ανάγκη διεπιστημονικότητας στη στελέχωση των Υπηρεσιών, Ανεπάρκεια υλικοτεχνικής υποδομής, Ανεπαρκείς χώροι εργασίας (μόλις πρόσφατα στην Αθήνα παραχωρήθηκε χώρος για ατομικές συνεδρίες και αυτό ήταν μία πρωτοβουλία του Διευθύνοντος την Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών κ. Ηλία Ζαγοραίου, ο οποίος γνωρίζει το έργο των ΥΕΚΑ και στηρίζει την Κοινωνική Αρωγή). Επισφάλεια της κοινωφελούς εργασίας. Ένα σοβαρό θέμα που δεν έχει επιλυθεί , είναι η επισφάλεια της κοινωφελούς εργασίας. Σε περίοδο ανθρωπιστικής κρίσης, η κοινωφελής εργασία δεν έχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Παρότι σύμφωνα με το Νόμο η περιοριστική της ελευθερίας ποινή που μετατράπηκε σε παροχή κοινωφελούς εργασίας, διατηρεί το χαρακτήρα της περιοριστικής της ελευθερίας ποινής και μετά τη μερική η ολική απότιση της ποινής στην οποία έχει μετατραπεί. (άρθρο 78 του Ποινικού Κώδικα). Στη φυλακή δεν αντιμετωπίζουμε τέτοιο θέμα. Όμως εκτός φυλακής, ο ωφελούμενος, αν δεν εργάζεται, αν δεν έχει κλείσει την επιχείρησή του, αν υπάρχουν οφειλές στον ΟΑΕΕ ή σε άλλο ταμείο, δεν έχει δικαίωμα ούτε βιβλιαρίου απορίας και υλοποιεί την κοινωφελή εργασία ανασφάλιστος. Παρότι το θέμα έχει γίνει γνωστό, δεν έχει παρθεί κάποια απόφαση που να το επιλύει. Ακόμη και αν βεβαιώσει σχετικά ο Επιμελητής πρέπει για την «ένδεια», να συντρέχουν οι προϋποθέσεις του Ν 57/1973. Σε κάθε περίπτωση και με σύμφωνη γνώμη του προϊστάμενου εισαγγελέα γίνεται έκθεση προς τη διεύθυνση του νοσοκομείου όπου νοσηλεύεται κάποιος που εργάζεται σε κοινωφελή εργασία, εξηγώντας την κατάσταση του, την αδυναμία του για αποπληρωμή της νοσηλείας και σε όλες τις περιπτώσεις μέχρι σήμερα το αίτημα έχει γίνει δεκτό. Αλλά είναι πάντα κατά περίπτωση. Το ίδιο πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπίζει κάποιος με την καταβολή της σύνταξης. Παράδειγμα ωφελουμένου: Κύριος 70 ετών, εκτίει ποινή κοινωφελούς εργασίας, είναι τέως επιχειρηματίας και έχει πληρώσει ασφαλιστικές εισφορές 35 χρόνια, οι εταίροι δεν έχουν κλείσει την εταιρεία λόγω εφορίας, ο συγκεκριμένος άνθρωπος δεν έχει περίθαλψη και δεν μπορεί να διεκδικήσει τη σύνταξή του. Για μία τέτοια υπόθεση, με τη σύμφωνη γνώμη του εισαγγελέα, έγινε παρέμβαση στον ΟΑΕΕ και μετά από συγκεκριμένη διαδικασία τακτοποιήθηκε η σύνταξή του και ως εκ τούτου η ασφάλισή του. Όμως επειδή «όποιες τακτοποιήσεις» υλοποιούνται κατά περίπτωση, πρέπει να υπάρξει νομοθετική ρύθμιση που να περιλαμβάνει όλες τις παραμέτρους.

Έλλειψη άδειας παραμονής. Ένα σοβαρό θέμα που αντιμετωπίζουμε είναι εκείνο, των αλλοδαπών, που ενώ τους έχει αφαιρεθεί, ή δεν τους έχει δοθεί η άδεια παραμονής στην Ελλάδα, μετατρέπεται η ποινή τους σε κοινωφελή εργασία. Οι άνθρωποι αυτοί είναι μετέωροι. Πολλοί από αυτούς θέλουν να εκτίσουν την ποινή τους και μετά να γυρίσουν στη χώρα τους. Κάποιοι οδηγούνται ξανά στην παραβατικότητα γιατί μη έχοντας χαρτιά, δεν μπορούν να βρουν κανονική εργασία. Τουλάχιστον για τη χρονική περίοδο που υλοποιούν ποινή κοινωφελούς εργασίας πρέπει να υπάρξει νομοθετική ρύθμιση για νόμιμη παραμονή στη χώρα μας.

Τι κάνει λοιπόν ένας Επιμελητής Κοινωνικής Αρωγής; Εκτός από την αυστηρή επιτήρηση των όρων για την υλοποίησης μιας δικαστικής απόφασης,  είναι ένας κοινωνικός διαμεσολαβητής μεταξύ της απόφασης του εισαγγελέα εκτέλεσης ποινών ή του δικαστηρίου, του ωφελούμενου και του Φορέα. Πρέπει να έχει γνώσεις περί των ποινών αλλά και την κοινωνική ευαισθησία ώστε να αποτρέψει το σκληρό μέτρο της ανάκλησης της κοινωφελούς εργασίας. Η ανάκληση είναι το τελευταίο μέτρο. Μέχρι να φτάσει σε αυτό πρέπει να έχει εξαντλήσει όλους τους άλλους τρόπους προσέγγισης και επίλυσης του οποίου προβλήματος. Συνοψίζοντας αναφέρω ότι η παροχή κοινωφελούς εργασίας είναι ένα πολύ θετικό μέτρο για την αντιμετώπιση της μικρής και μεσαίας παραβατικότητας αλλά δεν είναι ολοκληρωμένο. Η νομοθεσία πρέπει να λάβει υπόψη και τις παραπάνω παραμέτρους τις οποίες πρέπει να συμπεριλάβει. Να υπάρξει περεταίρω μέριμνα για τους ωφελούμενους αλλά και για το επιστημονικό προσωπικό που στελεχώνει αυτές τις Υπηρεσίες.

Κλείνοντας θέλω να επισημάνω την αναγκαιότητα της δικτύωσης των Υπηρεσιών και της συνεχούς επιμόρφωσης των στελεχών τους. Εφόσον τα στελέχη δουλεύουν με ειδικό πληθυσμό καθίσταται απαιτητό. Κάποιες Υπηρεσίες είναι άτυπα δικτυωμένες με φορείς όπως το ΚΕΘΕΑ, ο ΟΚΑΝΑ, η ΚΛΙΜΑΚΑ, ο 18 ΑΝΩ, ο ΕΚΑ. Τι σημαίνει αυτό; Αν υποπέσει στην αντίληψη του Επιμελητή ότι ο άνθρωπος που επιμελείται έχει πρόβλημα με ναρκωτικές ουσίες, θα του συστήσει κάποια από τις υπηρεσίες του ΟΚΑΝΑ ή του ΚΕΘΕΑ ή άλλο φορέα υποστήριξης, αν έχει κάποιο οικογενειακό θέμα και χρήζει ανάγκης ειδικού συμβούλου θα τον παραπέμψει στο ΕΚΑ και ούτω καθεξής. Όμως όλα αυτά γίνονται άτυπα χωρίς μία επίσημη δικτύωση της Υπηρεσίας. Μία θεσμοθετημένη δικτύωση και ανταλλαγή υπηρεσιών θα έχει ως αποτέλεσμα την ενδυνάμωση αυτών των Υπηρεσιών και πιθανόν να επιφέρει περαιτέρω εξέλιξη και επιμόρφωση του στελεχικού δυναμικού τους.

Παρόλα τα πολλά θέματα προς επίλυση για τον εκσυγχρονισμό της Υπηρεσίας, παρά τις δυσκολίες, η Κοινωνική Αρωγή Ενηλίκων είναι ένας θεσμός που λειτουργεί τα τελευταία 9 χρόνια με αξιοσύνη και αποτελεσματικότητα, χρειάζεται πάραυτα την άμεση και ουσιαστική υποστήριξη της Πολιτείας, του Νομικού και του Δικαστικού Σώματος.

Εντοπίζοντας τα προβλήματα. Προτάσεις για την καλύτερη λειτουργία των ΥΕΚΑ

  1. Εγκύκλιος Λειτουργίας. Είναι πλέον αναγκαίο, μετά από εννέα χρόνια λειτουργίας να υπάρξει μια Εγκύκλιος, κοινή για όλες τις ΥΕΚΑ, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες του Κλάδου και όλες τις παραμέτρους για την εύρυθμη εργασία των Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής. Για τη σύνταξη της εγκυκλίου πρέπει να συνεργαστούν το σώμα των Επιμελητών με την αρμόδια δ/νση του Υπουργείου.
  2. Νομοθετική ρύθμιση για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη για όλους όσους εκτίουν ποινή κοινωφελούς εργασίας ή είναι υπό όρους απολυμένοι με όρο επιτήρηση από Επιμελητή Κοινωνικής Αρωγής.
  3. Νομοθετική ρύθμιση για νόμιμη άδεια παραμονής στη χώρα για αλλοδαπούς των οποίων η ποινή έχει μετατραπεί σε κοινωφελή εργασία, για όσο χρονικό διάστημα διαρκεί η κοινωφελής εργασία ή η υφ’ όρων απόλυση (με όρο επιτήρηση από Επιμελητή Κοινωνικής Αρωγής).
  4. Νομοπαρασκευαστικές. Στις Νομοπαρασκευαστικές του Υπουργείου Δικαιοσύνης για θέματα Απονομής Δικαιοσύνης, Αρωγής και Επιτήρησης Ενηλίκων, να υπάρξει μέριμνα για τη συμμετοχή και τη συνεργασία του έμπειρου επιστημονικού προσωπικού των ΥΕΚΑ ώστε να λαμβάνεται υπόψη η εμπειρία της Υπηρεσίας.
  5. Χωροταξική οργάνωση. Επειδή παρατηρείται έλλειψη χώρου γραφείων και υποδομών στις Κεντρικές ΥΕΚΑ (Αθήνα-Πειραιά – Θεσσαλονίκη) να υπάρξει μέριμνα ώστε κάθε Επιμελητής Κοινωνικής Αρωγής σε κάθε Υπηρεσία να έχει το γραφείο του και τον υπολογιστή του. Είναι απαραίτητο να έχει ο Επιμελητής Κοινωνικής Αρωγής τα βασικά εργαλεία ενός εργαζόμενου (γραφείο/υπολογιστή) για να υλοποιήσει την εργασία του και να δεχτεί τον ωφελούμενο. Η θεσμοθέτηση βασικής χωροταξικής οργάνωσης οφείλει να αποτελεί μέριμνα της Πολιτείας για τη βέλτιστη απόδοση της Κοινωνικής Αρωγής. Η έλλειψη χώρων γραφείων και υποδομής δημιουργεί πλείστα προβλήματα στη λειτουργία των Υπηρεσιών, καθώς και στη συμβουλευτική διαδικασία που πρέπει να διασφαλίζει το απόρρητο.
  6. Θεσμοθετημένη δικτύωση των Υπηρεσιών με άλλες Κοινωνικές Δομές, ΜΚΟ ή Κοινωνικές Υπηρεσίες με κεντρικό άξονα την καλύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη και την περαιτέρω επιμόρφωση του στελεχικού δυναμικού των ΥΕΚΑ.
  7. Διεπιστημονική στελέχωση των Υπηρεσιών Κοινωνικής Αρωγής. Σε κάθε κεντρική υπηρεσία να προβλεφτεί στελέχωση των υπηρεσιών (ίσως μέσω κινητικότητας) με τις τέσσερις ειδικότητες που προβλέπονται, ώστε να παρέχονται παράλληλα κοινωνική, ψυχολογική και νομική στήριξη. Έτσι θα δοθεί στον Επιμελητή η δυνατότητα να συνδράμει αποτελεσματικότερα τον ωφελούμενο μέσω της ειδικότητάς του.
  8. Συνεχής επιμόρφωση. Να υπάρξει ειδική μέριμνα ώστε αυτές οι ειδικότητες, που ασχολούνται με την υλοποίηση των δικαστικών αποφάσεων της Κοινωφελούς εργασίας και των υφ’ όρων απολυμένων, να έχουν συνεχή επιμόρφωση σε θέματα αφενός νομολογίας και αφετέρου εργαλείων συμβουλευτικής.
  9. Η έξωθεν εμπειρία. Ανταλλαγή εμπειριών με ευρωπαίους εταίρους και συμμετοχή στελεχών των ΥΕΚΑ σε εκπαιδευτικά προγράμματα στο εξωτερικό με στόχο την εύρυθμη και αποτελεσματική οργάνωση της Κοινωνικής Αρωγής στην Ελλάδα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Η Κοινωφελής Εργασία πριν και μετά το ν. 3904/2010, Ελευθέριος Ν. Κλιάνης, Διπλωματική Εργασία, Θεσσαλονίκη 2012

Probation in Greece, των Μιχάλη Μαυρή, Νικολάου Κουλούρη και Μαρίας Αναγνωστάκη, Δημοσίευση στο CEP, January 2015

Probation Service in Romania: New Challenges for a probation system, By Elena Nichifor, EuroVista 3.3 2015

* DEA Κοινωνιολόγος. Επιμελήτρια Κοινωνικής Αρωγής.