Συνθήκες κράτησης αιτούντων άσυλο και μεταναστών: Μια ανάλυση βασισμένη στα πρόσφατα εμπειρικά δεδομένα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

 Συνθήκες κράτησης αιτούντων άσυλο και μεταναστών: Μια ανάλυση βασισμένη στα πρόσφατα εμπειρικά δεδομένα

 

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ*

 

Α. Εισαγωγή

Το φαινόμενο της παράτυπης μετανάστευσης και οι επιπτώσεις του για την Ελληνική πραγματικότητα αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο ακανθώδη και δυσεπίλυτα ζητήματα που αντιμετωπίζει η χώρα. Στην ανορθόδοξη διαχείρισή του πρωταρχικό ρόλο έχει διαδραματίσει η έως σήμερα αποτυχία των Ελληνικών κυβερνήσεων να συλλάβουν τις πτυχές του, να εφαρμόσουν τους νόμους και τις διεθνείς συμβάσεις που διέπουν το δικαίωμα στην παροχή διεθνούς προστασίας και να εξασφαλίσουν κατάλληλες συνθήκες υποδοχής και ένταξης στους μετανάστες και τους αιτούντες άσυλο που διαμένουν στην επικράτεια. Έως τον Ιούνιο του 2013, αιτήματα διεθνούς προστασίας εξετάζονταν αποκλειστικά στα πλαίσια της Ελληνικής Αστυνομίας κατά βάση από ακατάλληλο, μη εξειδικευμένο και κατηρτισμένο προσωπικό, χωρίς εγγυήσεις ορθής διερμηνείας και παροχής νομικής συνδρομής. Η κατάρρευση του ελληνικού συστήματος ασύλου, όπως αυτή εκφράσθηκε κυρίως μέσω της συστηματικής άρνησης των αστυνομικών αρχών να παραλαμβάνουν σχετικά αιτήματα, τις υπέρογκες καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση των φακέλων και το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό απορριπτικών αποφάσεων, οδήγησε υπό την κατακραυγή διεθνών και ευρωπαϊκών οργανισμών στη μεταβίβαση της σχετικής αρμοδιότητας στην ανεξάρτητη Αρχή Προσφύγων, υπαγόμενη στο τέως Υπουργείο Δημοσίας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη (Ν. 3907/2011), η λειτουργία της οποίας υποσχόταν μία πιο εξορθολογισμένη και δίκαιη κρίση στο πεδίο.

Το 2012, υπό την πίεση των αυξανόμενων μεταναστευτικών ροών, το Ελληνικό κράτος ενέτεινε τις προσπάθειές του προς την κατεύθυνση της αποτελεσματικότερης φύλαξης των συνόρων και του εντοπισμού κάθε παράνομου μετανάστη που εισερχόταν ή διέμενε χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα στη χώρα, αυστηροποιώντας παράλληλα το νομικό πλαίσιο που διείπε τους δικαιολογητικούς λόγους κράτησης (άρθρο 59 Ν. 4075/2012) και την προβλεπόμενη διάρκειά της (άρθρο 13 παρ. 4 πδ 114/2010, όπως τροποποιήθηκε από το πδ 116/2012 και γνωμοδότηση 44/2014 ΝΣΚ). Οι επιχειρήσεις ‘Ασπίδα’ στον Έβρο, ‘Ξένιος Δίας’ στην Αττική και οι μαζικές επιχειρήσεις “σκούπα” που ακολουθήθηκαν σε άλλα αστικά κέντρα οδήγησαν στην αδιάκριτη σύλληψη αρκετών χιλιάδων αλλοδαπών και την συνακόλουθη κράτηση ενός μέρους αυτών σε κέντρα κράτησης, σταθμούς συνοριακής φύλαξης και δεκάδες τοπικά αστυνομικά τμήματα ανά τη χώρα. Αποτέλεσμα ωστόσο αυτών των πρωτοβουλιών ήταν αφενός μεν η μετακίνηση της πύλης εισόδου των πληθυσμών από τα ελληνοτουρκικά σύνορα στις νησιωτικές εισόδους[1], αφετέρου δε ο αδικαιολόγητος μαζικός εγκλεισμός ατόμων, συμπεριλαμβανομένων οικογενειών, παιδιών και αρρώστων, υπό απαράδεκτες συνθήκες. Καθώς ο αριθμός των συλληφθέντων άρχισε να υπερβαίνει κατά πολύ τη χωρητικότητα των υφισταμένων δομών, η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει ξεκινήσει μία σημαντική οικονομική επένδυση στη δημιουργία νέων χώρων. Σήμερα λειτουργούν πέντε προαναχωρησιακά κέντρα στη χώρα και, συγκεκριμένα, στην Αμυγδαλέζα, Κόρινθο, Ξάνθη, Κομοτηνή και στο Παρανέστι Δράμας, συνολικής χωρητικότητας 5.000 ατόμων, ενώ σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Διαχείριση του Άσυλου και της Μετανάστευσης προγραμματίζεται η δημιουργία τεσσάρων νέων δομών με στόχο την αύξηση των διαθέσιμων χώρων στις 10.000 θέσεις[2]. Κατά τα όσα υποστηρίζουν οι Ελληνικές αρχές, αυτή η νέα πολιτική εφαρμόζεται με σκοπό να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα στους υπηκόους τρίτων χωρών που προτίθενται να εισέλθουν στην Ελλάδα και να τους προειδοποιήσει ότι όσοι δεν καλύπτονται από την προστασία του διεθνούς δικαίου θα συλληφθούν, θα κρατηθούν και θα επιστραφούν στις χώρες καταγωγής τους.

Την στιγμή που η χώρα εστιάζει την προσοχή της σε κατασταλτικές μεθόδους αντιμετώπισης του φαινομένου, διεθνείς και ευρωπαϊκοί οργανισμοί καθώς και πληθώρα μη-κυβερνητικών οργανώσεων κάνουν λόγο για συστηματική παραβίαση του νόμου, αδιάκριτη επιβολή κράτησης άνευ αξιολόγησης των προσωπικών παραμέτρων, ιδιαιτεροτήτων ή ευπαθειών κάθε περίπτωσης και παράλειψη εξέτασης λήψης εναλλακτικών μέτρων κατά παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας[3]. Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης μετά από επίσκεψη που πραγματοποίησε δέχθηκε με την υπ’ αριθμόν 1918 (2013) απόφασή της ότι η Ελλάδα έχει υιοθετήσει μία πολιτική συστηματικής κράτησης των παράτυπων μεταναστών και αιτούντων άσυλο[4]. Ο Ειδικός Εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών στην έκθεσή του το 2013 “εξέφρασε τη βαθειά δυσαρέσκειά του απέναντι στην Ελληνική κυβέρνηση για τη νέα πολιτική συστηματικής κράτησης που εφαρμόζει συλλήβδην σε βάρος παράνομων μεταναστών που εισέρχονται στην επικράτεια, συμπεριλαμβανομένων οικογενειών και ασυνόδευτων παιδιών, όπως επίσης και για τις μαζικές επιχειρήσεις ‘σκούπα’ και την επακολουθήσασα επιχείρηση ‘Ξένιος Δίας’ που κατέληξε στην προσαγωγή 85.000 μεταναστών για έλεγχο στοιχείων, εκ των οποίων μόνο 5.175 διαβιούσαν χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα στη χώρα[5], εκφράζοντας τους φόβους του ότι τα μέτρα αυτά θα απολήξουν στη μακρόχρονη κράτηση των περισσότερων, εάν όχι όλων, μεταναστών που εισέρχονται στην Ελλάδα”[6].

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να αναδείξει τους κύριους προβληματισμούς που αναφύονται ως προς τις συνθήκες υπό τις οποίες συντελείται η διοικητική κράτηση παράτυπων μεταναστών και αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα σήμερα καθώς και στην εξέταση της ειδικότερης κατάστασης που επικρατεί στα πέντε προαναχωρησιακά κέντρα που λειτουργούν στη χώρα, υπό το φως των τελευταίων διαθέσιμων πληροφοριών, σε μία προσπάθεια ενημερωμένης συστηματοποίησης και περιγραφικής αφήγησης των δεδομένων που έχουν συλλεγεί από διεθνείς, ευρωπαϊκούς και εθνικούς φορείς που δραστηριοποιούνται στο πεδίο. Η ανάλυση αναφέρεται και στους όρους κράτησης στους ειδικούς χώρους κράτησης της Διεύθυνσης Αλλοδαπών Αθηνών (Πέτρου Ράλλη) και του Αερολιμένα Αθηνών, ενώ περαιτέρω έρευνα σε λοιπές δομές συνιστά επιτακτική ανάγκη.

Β. Διοικητική κράτηση: Η διαστρέβλωση του σκοπού του νόμου, το είδος και το μέγεθος των παραβιάσεων

Σύμφωνα με τα γενικώς ισχύοντα στο χώρο της διοικητικής κράτησης, η τελευταία δεν πρέπει να εμφορείται από τιμωρητικό χαρακτήρα και να συντελείται σε χώρους φυλακής, όπως αυτοί που προορίζονται για ποινικούς κατάδικους, αλλά σε δομές ειδικά διαμορφωμένες ούτως ώστε να καθίσταται εφικτή η ασφαλής και αξιοπρεπής παραμονή των προσώπων για τα διαστήματα που επιτάσσει ο νόμος, κατ’ απόλυτο σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους σε σίτιση, καθαριότητα, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, προαυλισμό, εξωτερική επικοινωνία, ενημέρωση, ψυχαγωγία, νομική συνδρομή και διερμηνεία[7]. Μεταξύ των ετών 2009 και 2012, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε σε έντεκα περιπτώσεις την Ελλάδα σε αποζημίωση λόγω των απάνθρωπων και ταπεινωτικών συνθηκών διαβίωσης που επικρατούσαν σε κατά τόπους αστυνομικά τμήματα και χώρους κράτησης ανά τη χώρα[8]. Τον Ιανουάριο του 2013 η Ομάδα Εργασίας των Ηνωμένων Εθνών για την Αυθαίρετη Κράτηση (United Nations Working Group on Arbitrary Detention) υποστήριξε ότι στην πράξη όλα τα κέντρα κράτησης που στεγάζουν παράτυπους μετανάστες στην Ελλάδα δεν ανταποκρίνονται στα διεθνή πρότυπα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των έγκλειστων. Οι μετανάστες κρατούνται επί μήνες σε κελιά μαζί με ποινικούς κρατούμενους σε αστυνομικά τμήματα ή συνοριακές δομές που προορίζονται για κράτηση 24 ωρών[9].

Ο έντονος υπερπληθυσμός που χαρακτηρίζει τα κέντρα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αδιάκριτη επιβολή κράτησης στα πρόσωπα χωρίς να πληρούνται οι ειδικότερες προϋποθέσεις που επιτάσσει ο νόμος, στην συστηματική άρνηση εξέτασης εναλλακτικών επιλογών, όπως και στην παράνομη πρακτική που ακολουθείται κατά κόρον να κρατούνται αιτούντες άσυλο ή άτομα η επιστροφή των οποίων είναι αδύνατη λόγω της κατάστασης που επικρατεί στις χώρες καταγωγής τους ή λόγω αδυναμίας συνεργασίας με τις προξενικές αρχές για την ταυτοποίησή τους και τη χορήγηση ταξιδιωτικών εγγράφων σε πλήρη καταστρατήγηση του σκοπού της διάταξης του άρθρου 30 παρ. 1 του Ν. 3907/2011 που συνίσταται στη διευκόλυνση της πραγματοποίησης της επιστροφής και στην αρχή της αναλογικότητας που διέπει κάθε στερητικό της ελευθερίας μέτρο[10].

Ένα σημείο έντονου προβληματισμού αφορά ακόμα στο μεγάλο ποσοστό εκείνων των κρατουμένων που στερούνται προσωπικής αντίληψης επί του νομικού καθεστώτος υπό το οποίο τελούν καθώς και τί πρόκειται να τους συμβεί μετά το πέρας της περιόδου κράτησής τους. Κατά την σύλληψή τους μοναδική πληροφόρηση που τους παρέχεται είναι μέσω ενός εγγράφου, συντεταγμένου στα Ελληνικά, που τους ενημερώνει ότι πρόκειται να κρατηθούν επί 3 μήνες, (σε περίπτωση απέλασης), ή 6 μήνες αντίστοιχα, (σε περίπτωση εξαναγκασμένης επιστροφής), και ότι η συνολική διάρκεια της κράτησής τους μπορεί να αγγίξει τους 18 μήνες. Σύμφωνα με τα όσα παρατηρεί ο Ειδικός Εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών, οι κρατούμενοι δε διαθέτουν καμία ή ελάχιστη ενημέρωση σχετικά με τους λόγους της κράτησής τους, τη διάρκεια αυτής και τη δυνατότητά τους να προσφύγουν δικαστικά κατά της κράτησης ή απέλασής τους, παρά τα όσα επιβάλλει το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο, καθώς και ο Ν. 3386/22005. Αν και στις εισόδους κάποιων κέντρων κράτησης έχουν τοιχοκολληθεί σχετικές οδηγίες ή οι τελευταίες αποτυπώνονται σε φυλλάδια, σπανίως είναι διαθέσιμες στο εσωτερικό των κελιών ή σε άλλα σημεία όπου οι κρατούμενοι έχουν πρόσβαση[11]. Οι αιτούντες άσυλο στερούνται οιασδήποτε ενημέρωσης σχετικά με την πορεία της υπόθεσής τους, ενώ πολλοί άλλοι δεν έχουν καν τη δυνατότητα να υποβάλουν αίτημα ασύλου, καθώς το φυλακτικό προσωπικό αρνείται να παραλάβει σχετικά αιτήματα. Κρίσιμη σημασία αποδίδεται και στις καταγγελίες εκ μέρους μη -κυβερνητικων οργανώσεων ότι οι κρατούμενοι αποθαρρύνονται από την κατάθεση αιτημάτων ασύλου με το επιχείρημα ότι η κρίση τους καθυστερεί και αυτό αυτόματα ισοδυναμεί με παρατεταμένη κράτησή τους[12].

  Τα πρόσωπα επιπλέον στερούνται ενός μέσου αποτελεσματικής προσφυγής κατά της επιβληθείσας κράτησής τους. Μετά την πάροδο του τριμήνου, η τελευταία παρατείνεται αυτοδίκαια κατόπιν πρότασης που υποβάλλεται από το Τμήμα της Διεύθυνσης Αλλοδαπών, διαδικασία στην οποία οι κρατούμενοι σπανίως έχουν λόγο μέσω νομικής εκπροσώπησης και υποστήριξης, παρά μόνο ενημερώνονται για το αποτέλεσμα αυτής εκ των υστέρων, μετά την ανακοίνωση της παράτασης της κράτησής τους μέσω εγγράφου. Σε περίπτωση απέλασης, το πρόσωπο έχει τη δυνατότητα να προσφύγει εναντίον της κράτησής του με την υποβολή έγγραφων αντιρρήσεων ενώπιον του κατά τόπον αρμόδιου Διοικητικού Πρωτοδικείου (άρθρα 76 παρ. 3 Ν. 3386/2005 και 30 παρ. 2 Ν. 3907/2011), η υπόθεση ωστόσο δεν εξετάζεται σε σύνθεση, αλλά από μονομελές δικαστικό όργανο, η απόφαση του οποίου δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα. Στις αντιρρήσεις δε, αυτό που εξετάζει ο διοικητικός δικαστής είναι το εάν ο υποβάλλων αυτές είναι ύποπτος φυγής ή εάν συνιστά κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια και τάξη και όχι το εάν η κράτησή του per se είναι νόμιμη η όχι. Για το λόγο τούτο το μέσο αυτό έχει επικριθεί πολλές φορές από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ως αναποτελεσματικό, ενώ και στην πράξη ακόμα καθίσταται αδύνατη η αξιοποίησή του λόγω της έλλειψης διερμηνέων και δικηγόρων που θα μπορούσαν να συνδράμουν τους ενδιαφερόμενους. Ο Ειδικός Εισηγητής ενημερώθηκε ακόμη ότι η παράταση της κράτησης αποφασίζεται κατά τρόπο αυτόματο, χωρίς να λαμβάνονται υπόψιν οι ιδιαιτερότητες κάθε περίπτωσης, ενώ το ανέφικτο της απέλασης του μετανάστη συνιστά επαρκή βάση κατά την κρίση των δικαστών για να αποφασιστεί η παράταση της κράτησης[13].

Η εικόνα που αποδίδουν οι αναλυτές σε σχέση με την τήρηση των απαιτούμενων όρων σίτισης, καθαριότητας, πρόσβασης σε ατομικά είδη υγιεινής, υγειονομικής περίθαλψης και ψυχαγωγίας των κρατουμένων είναι όλως απογοητευτική. Αν και το διαιτολόγιο που ακολουθούν εμφανίζεται προσαρμοσμένο στις ανάγκες του κρατούμενου πληθυσμού, η διατροφή που παρέχεται στην πράξη αποδεικνύεται ανεπαρκής, μη εξισορροπημένη και ακατάλληλη για ορισμένες κατηγορίες προσώπων (ανήλικοι, διαβητικοί). Η καθαριότητα των κέντρων βασίζεται κυρίως στην συνεργασία με ιδιωτικές επιχειρήσεις του χώρου, οι συμβάσεις των οποίων με τις οικείες Διευθύνσεις Αλλοδαπών διακόπτονται συχνά λόγω έλλειψης χρημάτων. Πολλοί χώροι κράτησης χαρακτηρίζονται από την απουσία θέρμανσης και παροχής ζεστού νερού. Η παροχή βασικών ειδών ατομικής υγιεινής είναι από ελάχιστη έως μηδενική. Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του Ειδικού Εισηγητή των Ηνωμένων Εθνών, κατόπιν επίσκεψής του σε έντεκα χώρους κράτησης της χώρας “καμία εγκατάσταση δεν προσέφερε τη δυνατότητα ανάπτυξης δραστηριοτήτων εκτός των κελιών. Σε ορισμένες οι κρατούμενοι είχαν περιορισμένη πρόσβαση στις τουαλέτες, ενώ κάποιες δεν διέθεταν καθόλου τεχνητό φωτισμό με αποτέλεσμα τους χειμερινούς μήνες οι μετανάστες να μένουν στο σκοτάδι από νωρίς το απόγευμα. Οι περισσότεροι χώροι στερούνταν θέρμανσης και ζεστού νερού και οι κρατούμενοι παραπονούνταν για τις ανεπαρκείς ποσότητες και τη χαμηλή ποιότητα του φαγητού, για την απουσία σαπουνιών και άλλων ατομικών ειδών υγιεινής, όπως επίσης και για ανεπαρκή ρούχα, υποδήματα και κουβέρτες”[14].

  Σε σχέση με την παρεχόμενη ιατρο-φαρμακευτική περίθαλψη, αυτή εξασφαλίζεται αποσπασματικά από κλιμάκια του ΚΕΕΛΠΝΟ ή μη-κυβερνητικές οργανώσεις, σε συνεργασία με τοπικές νοσοκομειακές δομές για την αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών. Σε ορισμένα κέντρα δεν υπάρχει μόνιμο ιατρικό προσωπικό, ενώ λαμβάνουν χώρα καταγγελίες για επίδειξη αδιαφορίας του φυλακτικού προσωπικού απέναντι σε εμφανώς άρρωστους ανθρώπους. Η οργάνωση “Γιατροί Χωρίς Σύνορα”, δραστηριοποιούμενη από το 2008 στο πεδίο παροχής ιατρικής και ανθρωπιστικής φροντίδας σε νεοεισερχόμενους μετανάστες, αιτούντες άσυλο και διοικητικά κρατούμενους, βάσει μελέτης που συνέταξε κατόπιν εργασίας μελών της σε έξι κέντρα κράτησης στη Βόρεια Ελλάδα[15] και αυτοψιών που διενήργησε κατά τα έτη 2013-2014 σε 24 αστυνομικά τμήματα, χώρους κράτησης του Λιμενικού και προαναχωρησιακά κέντρα της χώρας[16] οδηγήθηκε στο συμπέρασμα ότι τα ιατρικά προβλήματα που παρατηρούνται στον πληθυσμό των υπό κράτηση μεταναστών και αιτούντων άσυλο κατά κανόνα προκαλούνται ή επιδεινώνονται από τις συνθήκες κατά τη διάρκεια της κράτησης, καθώς και από την απουσία ή ελλιπή παροχή ιατρικής μέριμνας. Σε πολλούς χώρους οι συνθήκες διαβίωσης είναι ακατάλληλες λόγω ανεπαρκών συνθηκών υγιεινής (απουσία ή περιορισμένη παροχή υπηρεσιών καθαρισμού και ειδών ατομικής υγιεινής), συνωστισμού, ανεπαρκούς εξαερισμού, παροχής θέρμανσης και ζεστού νερού. Όλοι αυτοί οι παράγοντες, όπως υποστηρίζουν, σχετίζονται με την εμφάνιση και μετάδοση νοσημάτων του αναπνευστικού και γαστρεντερικού συστήματος, καθώς και με δερματολογικές παθήσεις. Τα επαναλαμβανόμενα κρούσματα ψώρας είναι επίσης ενδεικτικά, καθώς η εξάπλωση της ασθένειας συνδέεται άμεσα με τις κακές συνθήκες υγιεινής[17]. Η έλλειψη ή αποσπασματική παροχή ιατρικών υπηρεσιών αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα, το οποίο σε συνδυασμό με την απουσία ιατρικής εκτίμησης μετά τη σύλληψη οδηγεί σε φαινόμενα παραμέλησης ασθενών που πάσχουν από σοβαρές παθήσεις ή ακόμη και στη διακοπή της θεραπείας τους. Επιπλέον, λόγω της έλλειψης ιατρικού προσωπικού στα κέντρα κράτησης η πρόσβαση των μεταναστών σε ιατρικές δομές γίνεται μόνο δια της διαμεσολάβησης των αστυνομικών, οι οποίοι στην ουσία αναγκάζονται να αναλάβουν καθήκοντα ιατρικής φύσεως και να αποφασίσουν ποιος χρειάζεται ιατρική φροντίδα, πόσο επείγον είναι το ιατρικό πρόβλημα, πότε και πώς θα γίνει η παραπομπή σε δομή υγείας[18]. Η οργάνωση τέλος επισημαίνει τον σοβαρό αντίκτυπο που επιφέρει η κράτηση στη ψυχική υγεία των κρατουμένων. Όπως χαρακηριστικά αναφέρεται στην έκθεση, το γεγονός της κράτησης καθεαυτής είναι η σημαντικότερη αιτία άγχους και ψυχικής επιβάρυνσης των μεταναστών, ενώ φαινόμενα απεργίας πείνας, αυτοτραυματισμών και αυτοκτονιών δεν σπανίζουν. Οι κακές συνθήκες διαβίωσης, ο συνωστισμός, ο συνεχής θόρυβος, η έλλειψη δραστηριοτήτων, η έλλειψη πληροφόρησης και επικοινωνίας με τον εξωτερικό κόσμο, η εξάρτηση από τις αποφάσεις άλλων και η αβεβαιότητα για το μέλλον συμβάλλουν στη ψυχική τους επιβάρυνση[19].

Η ασφάλεια των κρατουμένων εντός των χώρων αποδεικνύεται εξίσου προβληματική, καθώς οι καταγγελίες για κακομεταχείριση τους δεν σπανίζουν. Ο Συνήγορος του Πολίτη σε έκθεσή του το 2013 επεσήμανε ότι η ελληνική αστυνομία αντιμετωπίζει τους χώρους κράτησης αλλοδαπών ως χώρους εξωτερικής φύλαξης, μεριμνώντας για τη φρούρηση της περιμέτρου αυτών, κάτι που δεν διασφαλίζει την ασφάλεια των κρατουμένων μέσα στο χώρο από παράνομες συμπεριφορές[20]. Όπως υποστηρίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων και κάθε Απάνθρωπης και Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας στην από Οκτωβρίου 2014 έκθεσή της, “αρκετοί κρατούμενοι στο κέντρο της Αμυγδαλέζας κατήγγειλαν ότι είχαν δεχθεί χαστούκια, κλωτσιές και χτυπήματα από γκλομπ κατόπιν έκφρασης κάποιου παράπονου εκ μέρους τους ή απόπειράς τους να βλάψουν τον εαυτό τους. Αριθμός κρατουμένων ακόμη υποστήριξε ότι το αστυνομικό προσωπικό τους είχε επιβάλει την τιμωρία να παραμείνουν καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας δεμένοι με χειροπέδες στον εξωτερικό φράκτη του κέντρου. Μία ιδιαίτερη σοβαρή περίπτωση κακομεταχείρισης αφορούσε στο πρόσωπο ενός κρατουμένου, ο οποίος στις αρχές Μαρτίου του 2013 μετά την επιστροφή του στο κέντρο από νοσηλεία σε τοπικό νοσοκομείο της περιοχής λόγω αυτοτραυματισμού του με γυαλί τέθηκε επί μία ολόκληρη ημέρα δεμένος στο φράκτη, καθισμένος σε μία καρέκλα. Το ένα του χέρι τον είχαν αφήσει ελεύθερο. Με το σούρουπο συγκρατούμενοί του τον σκέπασαν με μία κουβέρτα λόγω της πτώσης της θερμοκρασίας. Παρόμοιες καταγγελίες για κακομεταχείριση, αυθαίρετη και ρατσιστική συμπεριφορά εκ μέρους του φυλακτικού προσωπικού έλαβαν χώρα σε όλα τα κέντρα που επισκέφθηκε η αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Κατά την επίσκεψη στο προαναχωρησιακό κέντρο της Κομοτηνής η Επιτροπή δέχθηκε πολυάριθμες καταγγελίες για την υπερβολική χρήση βίας και την εκ προθέσεως πρόκληση σωματικών βλαβών σε βάρος κρατουμένων που είχαν εξεγερθεί στις 23-11-2012. Συγκεκριμένα οι κρατούμενοι κατήγγειλαν ότι με το που τέθηκε υπό έλεγχο η κατάσταση οι αστυνομικοί τους υποχρέωσαν να σταθούν όρθιοι στο διάδρομο έξω από τα δωμάτιά τους και άρχισαν να τους χτυπούν με τις ράβδους τους και καρέκλες. Τα χτυπήματα συνεχίστηκαν μέχρι που τους οδήγησαν στην αυλή μπροστά από το κτίριο, όπου τους άφησαν να παραμείνουν όλο το βράδυ και το μεγαλύτερο μέρος της επόμενης ημέρας. Αφότου οι κρατούμενοι επέστρεψαν στα δωμάτιά τους, οι αστυνομικοί επανήλθαν και πηγαίνοντας από δωμάτιο σε δωμάτιο κατέφεραν αδιακρίτως χτυπήματα εναντίον τους με ράβδους. Σύμφωνα με την πληροφόρηση που είχε η Επιτροπή, 25 κρατούμενοι οδηγήθηκαν στο νοσοκομείο της Κομοτηνής με σπασμένα πλευρά και διασείσεις. Άλλα πρόσωπα που είχαν τραυματισθεί υποστήριξαν ότι τους αρνήθηκε ιατρική εξέταση τις επόμενες ημέρες παρά τις επανειλημμένες παρακλήσεις τους[21]. Αρμόδια αρχή για τη διερεύνηση περιστατικών αστυνομικής βίας εντός των χώρων κράτησης κατά το νόμο 3772/2009 είναι ο Συνήγορος του Πολίτη, έως σήμερα ωστόσο η υπηρεσία δεν έχει ενδυναμωθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να είναι σε θέση να διενεργεί σχετικούς ελέγχους σε τακτική βάση.

Γενικότερη διαπίστωση των ερευνητών, επιπρόσθετα, αποτελεί η απουσία οποιασδήποτε μέριμνας για ψυχαγωγία και δημιουργική απασχόληση των κρατουμένων, εφόσον δεν παρέχονται ευκαιρίες για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων εκτός των κελιών, (κοινοί χώροι συζήτησης, μέσα ενημέρωσης για το τί συμβαίνει στον έξω κόσμο, αθλητικές εγκαταστάσεις, εργαστήρια, εγκαταστάσεις κατάλληλες για παιδιά), ενώ ο επιτρεπόμενος προαυλισμός στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων είναι ελάχιστος. Το δικαίωμα σε επικοινωνία ακόμη παρεμποδίζεται σοβαρά από ακατάλληλους χώρους επισκεπτηρίου και την ανέρειστη πρακτική του φυλακτικού προσωπικού να κατάσχει τα κινητά τηλέφωνα των κρατουμένων. Ως προς τη δυνατότητα πρόσβασης σε συνήγορο, πηγές αναφέρουν περιορισμένη διαθεσιμότητα δικηγόρων εντός των κέντρων κράτησης και προσκόμματα εκ μέρους των αρχών στην παροχή νομικής συνδρομής από μη-κυβερνητικές οργανώσεις[22]. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προσφύγων και Εξορίστων προσθέτει ότι η εγκατάσταση των κέντρων κράτησης σε απομακρυσμένες περιοχές επιβαρύνει τη δυνατότητα πρόσβασης των κρατουμένων σε νομική συνδρομή. Αναφέρεται ακόμη ότι οι δικηγόροι που μεταβαίνουν σε κέντρα χρειάζεται να γνωρίζουν το όνομα του κρατούμενου προκειμένου το προσωπικό να τους επιτρέψει να συνομιλήσουν μαζί του, κάποιες φορές δε, ακόμη και εάν το γνωρίζουν τους αποκλείεται η είσοδος[23].

Γ. Η κατάσταση στους επιμέρους χώρους

Αμυγδαλέζα: Το προαναχωρησιακό κέντρο κράτησης της Αμυγδαλέζας, χωρητικότητας 2.000 ατόμων, λειτουργεί από το Μάιο του 2012, στεγάζεται στις εγκαταστάσεις της Σχολής Αστυνομίας και αποτελείται από δύο τομείς, τον Α’ και Β’ και τον τομέα Γ, όπου κρατούνται οι ανήλικοι. Ειδικότερα ο Τομέας Α’ αποτελείται από 50 προκατασκευασμένους οικίσκους, ενώ ο Τομέας Β’ από 40. Κάθε ένας από αυτούς απαρτίζεται από δύο χώρους επιφανείας 9 τμ περίπου με τέσσερις κλίνες έκαστος, έναν κοινό χώρο ενδιαμέσως και δύο τουαλέτες με ντους. Οι οικίσκοι έχουν εξωτερικό φωτισμό και διαθέτουν κλιματισμό. Στον Τομέα Β’ λειτουργεί εστιατόριο και χώρος λατρείας. Σύμφωνα με τα όσα καταγράφει ο Συνήγορος του Πολίτη, υφίσταται δυνατότητα καθημερινού προαυλισμού των κρατουμένων, από τις 9:00 – 13:00 τις πρωϊνές ώρες και από τις 15:00 – 19:00 το απόγευμα. Παρά την ικανοποιητική διάρκειά του, ο τελευταίος περιλαμβάνει αποκλειστικά και μόνο τη δυνατότητα περιπάτου ανάμεσα στους οικίσκους και μπροστά από την είσοδο του συγκροτήματος, καθώς δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για εγκαταστάσεις αθλητικού ή άλλου ψυχαγωγικού χαρακτήρα[24]. Δεν υφίσταται χώρος όπου οι κρατούμενοι μπορούν να συγκεντρώνονται και να συζητούν, ούτε πρόσβαση σε τηλεόραση, ραδιόφωνο ή εφημερίδες[25].

 Σε σχέση με την σίτιση, όπως ενημερώθηκε το κλιμάκιο του Συνηγόρου του Πολίτη, αυτή παρέχεται από εταιρία τροφοδότησης συμβεβλημένη με τη Διεύθυνση Αλλοδαπών Αθηνών και αποτελείται από τρία γεύματα ημερησίως, η ποσότητα ωστόσο και το είδος της παρεχόμενης διατροφής που ακολουθείται δεν αξιολογείται ως επαρκές και εξισορροπημένο, αφού περιλαμβάνει περιορισμένες ποσότητες σε φρούτα, λαχανικά, κρέας, ψάρι και γάλα. Ως προς τα είδη ατομικής    υγιεινής εξασφαλίζονταν στους κρατουμένους μέσω της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης “Ιατρική Παρέμβαση”, η οποία τους χορηγούσε σαπούνια, σαμπουάν, οδοντόκρεμες, οδοντόβουρτσες και χαρτιά υγείας, ενώ συνεργείο καθαριότητας φρόντιζε για την περιποίηση των χώρων σε καθημερινή βάση[26]. Ήδη όμως κατά τη δεύτερη επίσκεψη του κλιμακίου στο χώρο διαπιστώθηκε ότι λόγω έλλειψης κονδυλίων δεν παρέχονταν είδη ατομικής υγιεινής ούτε καθαριζόταν ο χώρος. Σύμφωνα δε με τα όσα αναφέρει το πόρισμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων, πλήθος κρατουμένων παραπονούνταν για την έλλειψη ειδών υγιεινής και για την αδυναμία τους να πλύνουν τα ρούχα τους και τα κλινοσκεπάσματά τους. Πλυντήρια και στεγνοκαθαριστήρια είχαν μεν αγορασθεί, αλλά δεν λειτουργούσαν[27].

   Κατά την επίσκεψη αντιπροσωπείας του Ιδρύματος Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου στο κέντρο της Αμυγδαλέζας την 17-10-2014, διαπιστώθηκε ότι “στις εγκαταστάσεις του κρατούνταν 1.800 μετανάστες και αιτούντες άσυλο, αρκετοί εκ των οποίων βρίσκονταν εκεί για διάστημα μεγαλύτερο των 18 μηνών και μάλιστα σε καθεστώς πλήρους κράτησης και όχι φιλοξενίας. Ολόκληρος ο χώρος είναι περιφραγμένος με συρματοπλέγματα και οι κρατούμενοι φρουρούνται από 400 αστυνομικούς υπαλλήλους, την υπηρεσία των οποίων επικουρούν 10-12 ψυχολόγοι και διερμηνείς. Το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό αποτελείται από 8-10 άτομα περίπου με αποτέλεσμα η ιατρική φροντίδα που παρέχεται να χαρακτηρίζεται ως ‘απολύτως ανεπαρκής’.

Όλοι οι κρατούμενοι επιβιώνουν σε κοντέινερ, στο καθένα εκ των οποίων κρατούνται 6-8 άτομα και δεν υπάρχει τουαλέτα. Υπηρεσία καθαριότητας δεν υπάρχει, συνεπώς οι κρατούμενοι υποχρεούνται να καθαρίζουν μόνοι τους τα κοντέινερ, εντός των οποίων υπάρχει έντονη και πολύ δυσάρεστη οσμή. Πολλοί κρατούμενοι διαμαρτύρονται ότι δεν τους δίνουν είδη καθαρισμού, ενώ ορισμένοι καταγγέλλουν βίαιες συμπεριφορές εκ μέρους των αστυνομικών υπαλλήλων, όπως και την απροθυμία τους να τους συνοδεύσουν στο ιατρείο, όταν αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας”[28].

Ιατρική φροντίδα στο χώρο παρείχε έως το Δεκέμβριο του 2013 η μη-κυβερνητική οργάνωση “Ιατρική Παρέμβαση”. Σύμφωνα με εκπροσώπους μη-κυβερνητικών οργανώσεων το Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων Υγείας έχει εδώ και μήνες διακόψει τις πληρωμές προς συμβεβλημένους ιδιωτικούς ιατρούς και ΜΚΟ που είχαν αναλάβει τη φροντίδα των κρατουμένων[29]. Κατά την ενημέρωση που είχε λάβει ο Συνήγορος του Πολίτη στα τέλη του 2012, στο κέντρο λειτουργούσε χώρος ιατρείου και παρεχόταν ιατρική και ψυχολογική υποστήριξη από έναν γιατρό, έναν νοσηλευτή, έναν κοινωνικό λειτουργό και ένα ψυχολόγο. Όλοι οι νεοεισερχόμενοι στο κέντρο αλλοδαποί εξετάζονταν προκειμένου να σχηματισθεί ο ιατρικός τους φάκελος και να διαγνωσθεί εάν πάσχουν από κάποιο νόσημα. Κρατούμενοι πάσχοντες από σοβαρές ασθένειες παραπέμπονταν σε νοσοκομειακές δομές, ενώ λιγότερο σοβαρά δερματικά νοσήματα θεραπεύονταν στο κέντρο[30]. Σύμφωνα όμως με τα όσα αναφέρει η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην περίπτωση ιδίως της Αμυγδαλέζας το διαθέσιμο προσωπικό ήταν τελείως ανεπαρκές για την κάλυψη των αναγκών ενός τόσο μεγάλου πληθυσμού, ενώ ο ιατρικός έλεγχος των νεοεισερχομένων χαρακτηρίστηκε ως μη ενδελεχής[31].

Οι Γιατροί του Κόσμου κατόπιν επίσκεψης που πραγματοποίησαν στις αρχές του έτους διαπίστωσαν ακατάλληλες συνθήκες διαβίωσης, όπως τραγική έλλειψη χώρου και καθαριότητας και ακατάλληλο φαγητό. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο γιατρός Στάθης Κυρούσης, επικεφαλής της Αποστολής, “είδαν ποντίκια και αρουραίους να περιφέρονται ανάμεσα σε ανθρώπους. Κατά την επίσκεψη διαπιστώθηκε ενεργή επιδημία ψώρας σε τουλάχιστον τρεις πτέρυγες”[32].

Στις αρχές Αυγούστου 2013, κρατούμενοι προέβησαν σε εξέγερση διαμαρτυρόμενοι για τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης που αντιμετώπιζαν και την απόφαση περί παράτασης της κράτησής τους. Η Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Αττικής σε δελτίο τύπου που εξέδωσε την 12-08-2013 υποστήριξε ότι οι μετανάστες επιτέθηκαν πρώτοι στους αστυνομικούς θέτοντας φωτιά σε στρώματα και οικίσκους, τραυματίζοντας 10 άτομα, ενώ 65 εξ αυτών συνολικά συνελήφθησαν κατηγορούμενοι για εμπρησμό με κίνδυνο ζωής, επικίνδυνη απρόκλητη σωματική βλάβη, διακεκριμένη φθορά και στάση με σκοπό την απόδραση. Σύμφωνα με τα όσα κατήγγειλε η Διεθνής Αμνηστία για το περιστατικό η αναστάτωση ξεκίνησε από την απόφαση του φυλακτικού προσωπικού να διακόψει την ηλεκτροδότηση προκειμένου να απενεργοποιήσει τα κλιματιστικά μηχανήματα που οι μετανάστες είχαν θέσει σε λειτουργία εντός των δωματίων δύο οικίσκων λόγω της υπερβολικής ζέστης. Κάποιοι από τους διαμαρτυρόμενους κακοποιήθηκαν λεκτικά και σωματικά από τους αστυνομικούς. Η οργάνωση ήδη κατά τις επισκέψεις της τον Απρίλιο και Ιούλιο του 2013 είχε δεχθεί εντονότατα παράπονα εκ μέρους των κρατουμένων για την παρατεταμένη κράτησή τους, την κακή ποιότητα του φαγητού, τις κακές συνθήκες υγιεινής και τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν στην επικοινωνία τους με τον έξω κόσμο λόγω της περιορισμένης πρόσβασής τους σε τηλέφωνο[33]. Οι 65 συλληφθέντες τελικά αθωώθηκαν από το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Αθηνών λόγω των επισφαλών και πεπλανημένων αστυνομικών μαρτυριών που τους συνέδεαν με τις κατηγορίες[34].

Κομοτηνή: Σύμφωνα με τα όσα κατέγραψε η αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων κατά την επαναληπτική επίσκεψή της το 2013, μετανάστες και αιτούντες άσυλο κρατούνται σε δωμάτια επιφανείας 20 τμ περίπου, τα οποία περιλαμβάνουν πέντε σετ κρεβατιών, (κουκέτες). Οι χώροι υγιεινής βρίσκονταν σε αθλία κατάσταση (σπασμένοι ουρητήρια και νεροχύτες, τουαλέτες και ντους εκτός λειτουργίας, χαλασμένη αποχέτευση) και η μυρωδιά εντός αυτών προκαλούσε ναυτία[35]. Η πλήρης ακαταλληλότητα αυτών επιβεβαιώνεται και από την έκθεση των Γιατρών Χωρίς Σύνορα κατόπιν επιτόπιας επίσκεψης που πραγματοποίησαν στο κέντρο[36]. Θεωρητικώς εξασφαλίζεται η δυνατότητα προαυλισμού των κρατουμένων επί 2 ώρες ημερησίως. Πολλοί κρατούμενοι ωστόσο παραπονέθηκαν ότι συχνά τους απαγορευόταν ο προαυλισμός κι, όταν ακόμη τους επιτρεπόταν, η διάρκεια αυτού δεν ξεπερνούσε τα 30 λεπτά, ενώ δεν υπήρχε πρόβλεψη για άλλες δραστηριότητες εντός του κέντρου. Ιατρική φροντίδα παρέχεται καθημερινά, από 8:00 έως 20:00 με βάρδιες δύο ιατρών και δύο νοσοκόμων[37].

Παρανέστι Δράμας: Το κέντρο τέθηκε σε λειτουργία τον Αύγουστο του 2012 και έχει χωρητικότητα 1.000 ατόμων. Κατά τις διαπιστώσεις της αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων, οι κρατούμενοι στεγάζονται σε δύο κτίρια, το καθένα αποτελούμενο από έξι κοιτώνες επιφανείας 45 τμ έκαστος, οι οποίοι φιλοξενούν μέχρι 30 άτομα. Δεν υπάρχουν ντουλάπες με κλειδαριές για τη φύλαξη προσωπικών ειδών ούτε τραπέζι ή καρέκλες. Υφίσταται επαρκής φωτισμός και εξαερισμός. Στο κτίριο Α υγρασία ήταν εμφανής στους τοίχους και έσταζε νερό στο χώρο της τουαλέτας. Στους κρατούμενους επιτρεπόταν προαυλισμός μόνο επί 1 1/2 ώρα την ημέρα, ενώ δεν τους εξασφαλίζονταν άλλες δραστηριότητες ή η δυνατότητα να παρακολουθήσουν τηλεόραση. Ιατρική φροντίδα παρεχόταν από Δευτέρα έως Πέμπτη από ένα γιατρό και μία νοσοκόμα από τους Γιατρούς χωρίς Σύνορα, ενώ για τις υπόλοιπες ημέρες είχε εξασφαλισθεί συμφωνία με το ιατρικό κέντρο στο Παρανέστι. Δεν τηρούνται ενδελεχώς οι όροι ιατρικής εξέτασης των νεοεισερχομένων. Τα άτομα υποβάλλονται σε λίγες ερωτήσεις για την κατάσταση τους, αλλά δεν διενεργούνταν κλινικές εξετάσεις ούτε συλλέγονται δείγματα αίματος[38].

Ξάνθη: Στο προαναχωρησιακό κέντρο της Ξάνθης, χωρητικότητας 500 ατόμων, οι κρατούμενοι στεγάζονται σε 76 κοιτώνες, επιφανείας από 15 έως 23 τμ ο καθένας, οι οποίοι φιλοξενούν από 4-10 άτομα. Σε κάθε όροφο ένα δωμάτιο έχει μετατραπεί σε χώρο προσευχής. Η κατάσταση των δωματίων βρισκόταν σε ανεκτό επίπεδο, ενώ διατίθενταν τραπέζια, καρέκλες και ντουλάπια για τη φύλαξη προσωπικών αντικειμένων. Υπάρχει ακόμη πρόσβαση σε φυσικό φως και εξαερισμό. Οι τουαλέτες είναι επαρκείς σε αριθμό και σε καλή κατάσταση. Υπάρχει περιορισμένη δυνατότητα προαυλισμού των κρατουμένων, μόνο επί μία ώρα την ημέρα, σε μία μικρή αυλή με χαλίκια. Ιατρική φροντίδα παρέχεται καθημερινά, από 8:00 έως 20:00 με βάρδιες δύο ιατρών και δύο νοσοκόμων. Γίνεται ορθός έλεγχος της κατάστασης της υγείας των νεοεισερχομένων μέσω της λήψης ιατρικού ιστορικού και δείγματος αίματος εντός 24 ωρών από την άφιξη[39].

Κόρινθος: Κατά το περιεχόμενο της έκθεσης αυτοψίας που πραγματοποίησε κλιμάκιο του Συνηγόρου του Πολίτη στα τέλη του 2012, το κέντρο, χωρητικότητας 1000 ατόμων, στεγάζεται σε εγκαταστάσεις παλαιού στρατοπέδου και η έναρξη λειτουργίας του έλαβε χώρα την 22-08-2012. Για την κράτηση των αλλοδαπών χρησιμοποιούνται δύο χώροι αποτελούμενοι από δύο κτίρια ο καθένας, τα οποία βρίσκονται    αντικρυστά. Κάθε χώρος διαθέτει μεγάλο προαύλιο στο οποίο οι αλλοδαποί κινούνται ελεύθερα και κάθε κτίριο αποτελείται από δύο ορόφους με τέσσερις μεγάλους θαλάμους, δύο ντους και τέσσερις τουαλέτες ανά όροφο[40]. Κατά την επίσκεψη του κλιμακίου, η θέρμανση δεν λειτουργούσε ενώ πρόσφατα είχαν αγορασθεί κουβέρτες και δεν είχαν διανεμηθεί ακόμα είδη υγιεινής. Η σίτιση των κρατουμένων γινόταν από εξωτερική εταιρία τροφοδότησης και περιελάμβανε τρία γεύματα ημερησίως, το κλιμάκιο ωστόσο συνάντησε έντονες διαμαρτυρίες για την ποσότητα και την ποιότητα του φαγητού. Ιατρική φροντίδα παρεχόταν αποσπασματικά και σε προληπτικό κυρίως επίπεδο για την αποτροπή μετάδοσης ασθενειών από κινητή μονάδα του ΚΕΕΛΠΝΟ, αποτελούμενη από έναν ιατρό και δύο άτομα προσωπικό, ενώ τα σοβαρότερα περιστατικά παραπέμπονταν σε εξωτερικές δομές υγείας, όταν συμπληρωνόταν συγκεκριμένος αριθμός προσώπων για τη μεταφορά[41].

Σύμφωνα με τα όσα κατέγραψε η Καμπάνια για την Πρόσβαση στο Άσυλο[42] σε αυτοψία που διενήργησε στο κέντρο στις 25-06-2014 και κατόπιν ενημέρωσης που έλαβε από το Διοικητή του στους χώρους κρατούνταν συνολικά 712 άτομα εκ των οποίων 117 για χρονικό διάστημα που υπερέβαινε τους 18 μήνες. Ανάμεσα στους κρατούμενους εντοπίσθηκαν πολλοί ανήλικοι, οι οποίοι κρατούνταν σε ξεχωριστό μεν θάλαμο, αλλά στο ίδιο κτίριο με τους ενήλικες και προαυλίζονταν στους ίδιους χώρους με τους τελευταίους. Οι κρατούμενοι δεν είχαν καμία ενημέρωση επί του νομικού καθεστώτος τους, της διάρκειας κράτησής τους και την πορεία της εξέτασης των αιτημάτων τους. Στην αποστολή δεν επιτράπηκε η είσοδος στα κτίρια παρά μόνο η περιήγηση περιμετρικά αυτών, συνεπώς δεν κατέστη δυνατό να σχηματισθεί ιδία αντίληψη περί των συνθηκών της εντός των κτιρίων διαβίωσης των κρατουμένων. Σε κανέναν από τους χώρους κράτησης δεν υπήρχε δυνατότητα δημιουργικής απασχόλησης. Επίσης δεν υπάρχουν εστιατόρια, οι κρατούμενοι τρώνε στους θαλάμους τους και κατά κανόνα πίνουν νερό από τη βρύση της τουαλέτας. Στο κέντρο δεν υπήρχαν ενημερωτικά φυλλάδια για τη δυνατότητα παροχής αιτήματος διεθνούς προστασίας παρά μόνο φυλλάδια του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης για εθελούσιο επαναπατρισμό, ενώ δεν είχε καταγραφεί το αίτημα 100 ατόμων που είχαν εκφράσει τη βούλησή τους για υποβολή αιτήματος ασύλου. Σύμφωνα με ενημέρωση υπήρχαν επτά ψυχολόγοι, δέκα κοινωνικοί λειτουργοί και διερμηνείς αραβικών (3), ουρντού (2), παστού (1), παντσαμπί (1), φαρσί (1) και χίντι (1), ο αριθμός των οποίων ωστόσο ήταν δυσανάλογα μικρός για την κάλυψη των αναγκών του κρατούμενου πληθυσμού, ενώ οι συμβάσεις εργασίας τους είχαν λήξει την 30.06.2014 και έκτοτε δεν είχαν ανανεωθεί. Ιατρική μέριμνα παρεχόταν όπως υποστηρίχθηκε από τρεις ιατρούς, χώρος αναρρωτηρίου όμως ακόμη δεν λειτουργούσε λόγω έλλειψης εξοπλισμού, ενώ οι κρατούμενοι παραπονούνταν για προβλήματα υγείας, έλλειψη ιατρικής παρακολούθησης και χορήγησης φαρμάκων[43]. Στις αρχές του έτους η Ένωση Αστυνομικών Υπαλλήλων Κορίνθου απηύθυνε καταγγελία για τις ανύπαρκτες συνθήκες υγιεινής, τη βρωμιά και τη δυσωδία που επικρατούσαν στο κέντρο μετά τη λήξη της σύμβασης και την αποχώρηση των ιδιωτικών συνεργειών καθαριότητας στο τέλος Δεκεμβρίου του 2014[44].

Αερολιμένας Αθηνών: Οι τραγικές συνθήκες διαβίωσης των διοικητικά κρατουμένων προσώπων στον ειδικό χώρο κράτησης του Αερολιμένα Αθηνών αποτυπώνονται ξεκάθαρα και συγκεντρωτικά στην απόφαση – σταθμό MSS κατά Ελλάδας, 21-01-2010 (προσφυγή υπ’ αριθμόν 30696/2009), η οποία έκρινε την Ελλάδα ως μη ασφαλής χώρα για την επαναπροώθηση αιτούντων άσυλο στα πλαίσια εφαρμογής του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙ λόγω μη τήρησης των εγγυήσεων για την αποτελεσματική εξέταση των αιτημάτων ασύλου και την εξασφάλιση κατάλληλων συνθηκών υποδοχής. Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις που έθεσαν υπόψη του Δικαστηρίου οργανώσεις που επισκέφθηκαν τους χώρους, ο τομέας που προορίζεται για τους αιτούντες άσυλο σπανίως ήταν ξεκλείδωτος και οι κρατούμενοι δεν είχαν πρόσβαση στον ψύκτη που βρισκόταν έξω και έπρεπε να πίνουν νερό από τις τουαλέτες. Στον τομέα που προορίζεται για τους συλληφθέντες, υπήρχαν 145 κρατούμενοι σε μία επιφάνεια 110 τμ. Σε πολλά κελιά δεν υπήρχε παρά μόνο ένα κρεβάτι για 14-17 άτομα. Ο αριθμός των στρωμάτων ήταν ελλιπής και πολλοί κρατούμενοι δεν μπορούσαν να απλωθούν και να κοιμηθούν συγχρόνως όλοι μαζί. Λόγω του υπερπληθυσμού ο εξαερισμός ήταν ανεπαρκής και η ζέστη στα κελιά ανυπόφορη. Οι κρατούμενοι υπέφεραν από τους αυστηρούς περιορισμούς πρόσβασης στην τουαλέτα και παραπονιόντουσαν ότι οι αστυνομικοί τους εμπόδιζαν να μετακινούνται στους διαδρόμους. Παρατηρήθηκε ακόμη ότι δεν υπήρχε ούτε σαπούνι ούτε χαρτί υγείας σε κανένα τομέα, ότι το σύνολο των εξοπλισμών και των ντους ήταν βρώμικα, ότι τα μπάνια δεν είχαν πόρτες και ότι, ανεξαρτήτως τομέα, οι κρατούμενοι δεν δικαιούνταν κανένα περίπατο σε καθαρό αέρα[45].

Παρόμοια κατάσταση περιγράφεται και στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων. “Μετανάστες και αιτούντες άσυλο κρατούνταν σε εσωτερικά κελιά επιφανείας 9 τμ το καθένα, χωρίς δυνατότητα οιουδήποτε προαυλισμού. Τους επιτρεπόταν μόνο να εξέρχονται των κελιών για λίγα λεπτά το πρωί για να πλυθούν. Ακόμη μία φορά η αντιπροσωπεία της Επιτροπής έγινε δέκτης καταγγελιών εκ μέρους των κρατουμένων ότι οι αστυνομικοί δεν τους επέτρεπαν να πάνε στην τουαλέτα. Το προσωπικό του χώρου δήλωσε ότι η διάρκεια της κράτησης δεν ξεπερνά τις λίγες μέρες, εις γνώση όμως της Επιτροπής υπέπεσαν περιπτώσεις τεσσάρων Σύριων που είχαν κρατηθεί στις εγκαταστάσεις του αεροδρομίου για διαστήματα από 2 έως 4 μήνες, ενός άλλου προσώπου που είχε κρατηθεί για διάστημα ανώτερο των έξι μηνών και πολλών άλλων που κρατήθηκαν πάνω από μήνα. Επιπλέον ότι κατά περιόδους στα μικρά αυτά κελιά κρατούνταν από 7-11 άτομα. Η Επιτροπή τόνισε ότι ένα τέτοιο επίπεδο υπερπληθυσμού που περιορίζει τον κρατούμενο σε βιώσιμο χώρο της τάξεως του ενός τετραγωνικού μέτρου ή λιγότερο συνιστά από μόνο του απάνθρωπη μεταχείριση. Ως προς την παρεχόμενη ιατρική φροντίδα , διαπίστωσε ότι αυτή παρεχόταν τις καθημερινές τα πρωινά από ένα γιατρό και μία νοσοκόμα[46].

    Κατά την αυτοψία που διενήργησαν μέλη της Καμπάνιας για την Πρόσβαση στο Άσυλο την 04-06-2014 στους χώρους του αεροδρομίου, χωρητικότητας 20 ατόμων, κρατούνταν σύμφωνα με την ενημέρωση του διοικητή 36 άνδρες. Οι υπεράριθμοι κρατούμενοι κοιμούνταν σε στρώματα στο πάτωμα. Όχι μόνο δεν υπήρχε προαυλισμός αλλά εξαιτίας του υπερπληθυσμού δεν υπήρχε διάδρομος στα κελιά, με αποτέλεσμα οι δυνατότητες κίνησης να είναι ελάχιστες, σχεδόν ανύπαρκτες. Υπήρχε ξεχωριστός χώρος για την κράτηση των γυναικών. Οι συνθήκες κράτησης ήταν απαράδεκτες και υπήρχε έλλειψη σε είδη προσωπικής υγιεινής. Οι κρατούμενοι το βράδυ κλειδώνονταν στα κελιά τους και η πρόσβαση στην τουαλέτα ήταν δυνατή μόνο κατόπιν έγκρισης των αστυνομικών, χωρίς να ικανοποιείται πάντα αυτό το αίτημα. Στα παράθυρα των κελιών υπήρχαν μόνο κάγκελα χωρίς τζάμι ή πατζούρι, με αποτέλεσμα οι κρατούμενοι να είναι διαρκώς εκτεθειμένοι στις καιρικές συνθήκες[47].

Πέτρου Ράλλη: Σε επίσκεψη που πραγματοποίησε ο Συνήγορος του Πολίτη το τελευταίο τρίμηνο του 2012 επεσήμανε τον υπερσυνωστισμό των κρατουμένων σε κελιά παλιών αστυνομικών κτιρίων, την σχεδόν καθολική απουσία προαυλισμού, παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και την απουσία οποιωνδήποτε ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων[48].

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης της αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων, οι χώροι κράτησης που προορίζονταν για τις γυναίκες ανακαινίζονταν και 188 άρρενες κρατούμενοι στεγάζονταν σε κελιά χωρητικότητας 170 ατόμων. Οι κρατούμενοι παραπονούνταν για τις φθαρμένες από τα έντομα κουβέρτες και την έλλειψη ειδών υγιεινής. Μεγάλος αριθμός καταγγελιών αφορούσε στην παρεμπόδιση πρόσβασης στην τουαλέτα και τον εξαναγκασμό των κρατουμένων να ουρούν κατά τη διάρκεια της νύχτας σε πλαστικά μπουκάλια. Η δυνατότητα του προαυλισμού προσφερόταν σπανίως και εάν ναι, διαρκούσε μόλις τριάντα λεπτά. Βασικές ιατρικές υπηρεσίες παρείχε η μη-κυβερνητική οργάνωση Ιατρική Παρέμβαση. Δεν υπήρχε πρόβλεψη για άλλες δραστηριότητες. Πολλά πρόσωπα κρατούνταν μέχρι και 12 μήνες χωρίς καμία ενημέρωση επί του νομικού τους καθεστώτος και τί μπορούσε να τους συμβεί.

Παρόμοια εικόνα αποδίδει και ο Ειδικός Εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών στην έκθεσή του κατόπιν επίσκεψής του στα κρατητήρια της Πέτρου Ράλλη. “Οι συνθήκες κράτησης είναι απολύτως ανεπίτρεπτες. Οι άνθρωποι κοιμούνται σε τσιμεντένια χωρίσματα ή σε στρώματα στο πάτωμα. Δεν υπάρχουν τουαλέτες στα κελιά και οι μετανάστες αναγκάζονται να περιμένουν πολύ ώρα μέχρι να τους επιτραπεί να πάνε στην τουαλέτα με αποτέλεσμα να καταφεύγουν στη χρήση πλαστικών μπουκαλιών. Ενώ υπάρχουν δύο εξωτερικές αυλές, μία για τους άνδρες και μία για τις γυναίκες, οι μετανάστες παραμένουν έγκλειστοι στα κελιά τους το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας. Παιχνίδια για τα παιδιά υπάρχουν μόνο στην αυλή και όχι μέσα στα κελιά”[49].

Η πρωτοβουλία οργανώσεων “Καμπάνια για την Πρόσβαση στο Άσυλο” σε αυτοψία που διενήργησε στα κρατητήρια την 25-04-2014 ενημερώθηκε για υπέρβαση της χωρητικότητας στα ανδρικά κελιά (230 κρατούμενοι αντί της επίσημης χωρητικότητας των 203), καθώς και κράτηση ασυνόδευτων ανηλίκων και προσώπων καταγόμενων από χώρες στις οποίες η επιστροφή είναι αντικειμενικά αδύνατη. Στα μέλη της καμπάνιας δεν επετράπη η πρόσβαση στο εσωτερικό των κελιών, σύμφωνα ωστόσο με μαρτυρίες κρατουμένων υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις σε είδη προσωπικής υγιεινής όπως σαμπουάν, σαπούνια, απορρυπαντική σκόνη, οδοντόκρεμες και ξυραφάκια. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες παραμένουν κλειδωμένοι κατά τη διάρκεια της νύχτας στα κελιά τους. Το φαγητό δεν ήταν επαρκές ούτε ποσοτικά ούτε ποιοτικά, ενώ παρά την παρουσία ανηλίκων η παρεχόμενη διατροφή περιελάμβανε γάλα μόλις μία φορά την εβδομάδα. Η επικοινωνία με τον έξω κόσμο ήταν προβληματική, τα τηλέφωνα απαγορεύονταν, ενώ η πρόσβαση σε τηλέφωνο είναι δυνατή μόνο με την αγορά τηλεκάρτας. Δεν υπήρχαν τηλεόραση, ραδιόφωνο, βιβλία ή εφημερίδες. Το επισκεπτήριο επιτρεπόταν σε ένα συγγενή ή φίλο ανά κρατούμενο, με την προϋπόθεση ότι ο κρατούμενος είχε δηλώσει το όνομα του ατόμου αυτού, κάτι που δεν γνώριζαν συχνά οι κρατούμενοι με αποτέλεσμα να έρχονται συγγενείς ή φίλοι τους για επισκεπτήριο και να τους διώχνουν οι αστυνομικοί. Ο προαυλισμός ήταν ανεπαρκής με διάρκεια μίας ώρας ανά δύο ημέρες για τους άνδρες και ανά μία ημέρα για τις γυναίκες και τα ανήλικα. Ορισμένοι κρατούμενοι είχαν ζητήσει να εξετασθούν από ιατρό επανειλημμένα, αλλά δεν υπήρξε ανταπόκριση. Αρκετοί κρατούμενοι ήταν αιτούντες άσυλο. Πολλοί δεν γνώριζαν για τη νομική τους κατάσταση, ούτε είχαν μιλήσει σε δικηγόρο[50].

Δ. Συμπεράσματα – προτάσεις

Στο χώρο της διαχείρισης των αυξημένων μεταναστευτικών ροών που δέχεται η χώρα, η υιοθέτηση μονόπλευρων πολιτικών κατασταλτικού χαρακτήρα και τα αρνητικά αποτελέσματα που αυτή παράγει έχουν οδηγήσει σε οξεία κριτική και καταδίκη από διεθνείς παρατηρητές, ευρωπαϊκούς φορείς και δικαιοδοτικά όργανα. Η πρακτική της αδιάκριτης επιβολής διοικητικής κράτησης σε βάρος μεταναστών και αιτούντων άσυλο και οι εξευτελιστικές συνθήκες, υπό τις οποίες αυτή συντελείται, συνιστούν αναμφίβολα σοβαρότατες παραβιάσεις του δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εκθέτουν ανεπανόρθωτα την εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό. Οι αμυντικές γραμμές που συστηματικά προβάλλει η ελληνική πλευρά περί δυσανάλογου μεγέθους εισροών και οικονομικής κρίσης δεν αρκούν για να παρακάμψουν τον απόλυτο χαρακτήρα του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ και σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογούν τη ζοφερή πραγματικότητα που επικρατεί στους χώρους κράτησης. Σε μία προσπάθεια αναγνώρισης των έως τώρα εσφαλμένων επιλογών και διόρθωσης των κακώς κειμένων του παρελθόντος, η ελληνική κυβέρνηση το τελευταίο διάστημα εμφανίζεται αποφασισμένη να ακολουθήσει μία διαδικασία ορθής τήρησης των επιταγών του νόμου, δεσμευόμενη προς την κατεύθυνση της εξέτασης εναλλακτικών της κράτησης επιλογών και αποφασίζοντας την άμεση απελευθέρωση από τα κέντρα κράτησης των αιτούντων άσυλο, των προσώπων που κρατούνται για διάστημα ανώτερο των 18 μηνών και των λεγόμενων ευπαθών περιπτώσεων.

Από κει και πέρα τα βήματα που απομένουν προκειμένου να βελτιωθεί ουσιαστικά η κατάσταση είναι πολλά. Προτεραιότητα αποτελούν:

  • η εξειδικευμένη κατάρτιση των εμπλεκoμένων σε ζητήματα μετανάστευσης και ασύλου αρχών και η εξοικείωσή τους με το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο
  • ο αναπροσδιορισμός των κριτηρίων που ακολουθούνται στην πράξη για την επιβολή της διοικητικής κράτησης και την παράταση της διάρκειας ισχύος της και η προσαρμογή τους στις επιταγές και τους σκοπούς του νόμου
  • η πρόταξη εναλλακτικών της κράτησης επιλογών καθώς και ο σχεδιασμός και δημιουργία των υλικών προϋποθέσεων για την αξιοποίησή τους
  • η προσεκτική επιλογή και κατάλληλη εκπαίδευση του απασχολούμενου σε κέντρα κράτησης και σχετικές εγκαταστάσεις φυλακτικού προσωπικού σε συνδυασμό με την ανάπτυξη τεχνικών για την προώθηση ικανοτήτων διαπροσωπικής επικοινωνίας.
  • η διαμόρφωση των χώρων κατά τρόπο σύμφωνο με τα διεθνή πρότυπα κράτησης και η εξασφάλιση όρων ανθρώπινης διαβίωσης εντός των κέντρων
  • η προστασία της σωματικής και ψυχικής υγείας των κρατουμένων
  • η εξασφάλιση της πρόσβασης σε νομική συμπαράσταση και διερμηνεία
  • η εξασφάλιση του δικαιώματος των κρατουμένων σε εξωτερική επικοινωνία
  • η ενεργοποίηση και ενίσχυση στην πράξη μηχανισμών που θα ελέγχουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα την κατάσταση εντός των κέντρων, καθώς επίσης θα διερευνούν και θα αποδίδουν ευθύνες για τυχόν περιστατικά αστυνομικής βίας ή αυθαιρεσίας.

Όλα αυτά τα μέτρα αναγκαίο είναι να συμπληρωθούν από την κατάλληλη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού ως προς την υφισταμένη κατάσταση με απώτερο σκοπό να καταστεί σαφές στην συνείδηση των Ελλήνων, ενός ιστορικά μεταναστευτικού και προσφυγικού πληθυσμού, ότι δεν πρόκειται για ανθρώπους που διέπραξαν κάποιο αδίκημα, αλλά που αναγκάσθηκαν είτε λόγω δίωξης είτε λόγω συνθηκών να εγκαταλείψουν τις χώρες καταγωγής τους.

ΠΗΓΕΣ

ΑΝΤΙΓΟΝΗ-Κέντρο πληροφόρησης και τεκμηρίωσης για το ρατσισμό, την οικολογία, την ειρήνη και τη μη βία, “Ετήσια Έκθεση 2014 Καταγραφή φαινομένων, ζητημάτων και κρουσμάτων ρατσισμού, διακρίσεων, ξενοφοβίας αλλά και ερευνητικών μελετών ή καλών πρακτικών της Διοίκησης στους 6 κρίσιμους τομείς της απασχόλησης, της νομοθεσίας, της εκπαίδευσης, της στέγασης, της ρατσιστικής βίας και της υγείας & πρόνοιας”, διαθέσιμο στο http://www.antigone.gr/files/gr/library/research-and-studies-specifically-for-greece/2014/Annual_Report_2014.pdf

Γιατροί Χωρίς Σύνορα, 03-03-2015, “Γιατροί Χωρίς Σύνορα: Οι απαράδεκτες συνθήκες κράτησης αποτελούν μεγάλο κίνδυνο για την σωματική και ψυχική υγεία των κρατουμένων”, διαθέσιμο στο http:// www.msf.gr/magazine/giatroi-horis-synora-oi-aparadektes-synthikes-kratisis-apoteloyn-megalo-kindyno-gia-tin

Γιατροί Χωρίς Σύνορα, 01-04-2014, Αθέατος Πόνος: Παρατεταμένη και συστηματική κράτηση μεταναστών και αιτούντων άσυλο σε ακατάλληλες συνθήκες στην Ελλάδα, διαθέσιμο στο http://www.msf.gr/publications/ anafora-drasis-sta-kentra-kratisis-metanaston

Διεθνής Αμνηστία, 14-08-2013, Η συστηματική και παρατεταμένη κράτηση των παράτυπων μεταναστών και των αιτούντων άσυλο προκαλεί εξέγερση, διαθέσιμη στο http://www.amnesty.org.gr/h-%CF%83%CF% 85%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B7-%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%83

Ελένη Ρουσιά, Εφημερίδα Αυγή, 23-12-2014, Εξέγερση Αυγούστου 2013: Αθωώθηκαν οι 65 έγκλειστοι της Αμυγδαλέζας, διαθέσιμο στο http:// www.avgi.gr/article/5162823/exegersi-augoustou-2013-athoothikan-oi-65-egkleistoi-tis-amugdalezas

Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής, Μάιος 2014, Είναι η αδιάκριτη κράτηση των παράτυπων μεταναστών αποτελεσματική συγκριτικά με το κόστος της; Η περίπτωση του προαναχωρησιακού κέντρου της Αμυγδαλέζας, διαθέσιμο στο http://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2014/05/Policy_brief_the_case_study_of_Amygdaleza_GR.pdf

Καμπάνια για την Πρόσβαση στο Άσυλο, Οκτώβριος 2014, Συνθήκες διοικητικής κράτησης & πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου, διαθέσιμο στο http://migrant.diktio.org/node/602

Σουλιώτης Γιάννης (Εφημερίδα Καθημερινή), 19-02-2015, “Την Τρίτη ανοίγουν οι πύλες της Αμυγδαλέζας”, διαθέσιμο στο http://www. kathimerini.gr/804148/article/epikairothta/politikh/thn-trith-anoigoyn-oi-pyles-e3odoy-ths-amygdalezas, Ηuffington Post, 20-03-2015, “Άνθρωποι, ποντίκια και η “νόσος του πρόσφυγα”: Οι άθλιες συνθήκες στα κέντρα κράτησης μεταναστών”, διαθέσιμο στο http://www.huffingtonpost. gr/2015/03/21/kentra-krathshs-metanastwn_n_6905770.html

Συνήγορος του Πολίτη, 29-05-2013, “Αυτοψίες στα κέντρα κράτησης αλλοδαπών Αμυγδαλέζας και Κορίνθου και στους χώρους κράτησης της Διεύθυνσης Αλλοδαπών Αθηνών στην οδό Πέτρου Ράλλη. Προβλήματα και προτάσεις”, διαθέσιμο στο http://www.synigoros.gr/resources/ diapistwseis-stp-29-05-2013—2.pdf

Το Κουτί της Πανδώρας, 23-01-2015, Κολυμπούν στη βρώμα στο Κέντρο Κράτησης Αλλοδαπών Κορίνθου-Καταγγελία Αστυνομικών, διαθέσιμο στο http://www.koutipandoras.gr/article/131858/kolympoyn-sti-vroma-sto-kentro-kratisis-allodapon-korinthoy-kataggelia-astynomikon

Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, 2012, Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Κράτηση των Αιτούντων Άσυλο, διαθέσιμο στο http:// www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain/opendocpdf.pdf?reldoc=y& docid=51a48a5a4

Υπουργείο Δημοσίας Τάξεως και Προστασίας του Πολίτη, «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης», Executive Summary Progress Report January-May 2013 (περίληψη), διαθέσιμο στο http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/ documents/libe/dv/p4_progressreport_/p4_progressreport_en.pdf

Council of Europe: Commissioner for Human Rights, Report by Nils Muiznieks Commissioner for Human Rights for the Council of Europe following his visit to Greece from 28 January to 1 February 2013, 16 April 2013, CommHD (2013)6, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/ docid/516e76bb4.html

Council of Europe: Committee for the Prevention of Torture, Report to the Greek Government on the visit to Greece carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 4 to 16 April 2013, 16 October 2014, CPT/Inf (2014) 26, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/docid/ 543f7ba54.html

European Council on Refugees and Exiles, Asylum Information Database, National Country Report: Greece, 31 July 2014, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/docid/5406c6d84.html

International Commission of Jurists (ICJ), Φεβρουάριος 2013, Second Joint Submission of the International Commission of Jurists (ICJ) and of the European Council on Refugees and Exiles (ECRE) to the Committee of Ministers of the Council of Europe in the case of M.S.S. v. Belgium and Greece (Application no. 30696/09) and related cases, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/docid/54f5cd00a.html

UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), UNHCR observations on the current asylum system in Greece, December 2014, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/docid/54cb3af34.html

UN Human Rights Council, Report of the Special Rapporteur on the human rights of migrants, Addendum: Mission to Greece, 18 April 2013, A/HRC/23/46/Add.4, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/ docid/51b983ab4.html

* Δικηγόρος, LL.Μ. Εγκληματολογίας.

  1. Βλ. πίνακα συλλήψεων στα χερσαία και θαλάσσια σύνορα στην αξιολόγηση του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής, Μάιος 2014, Είναι η αδιάκριτη κράτηση των παράτυπων μεταναστών αποτελεσματική συγκριτικά με το κόστος της; Η περίπτωση του προαναχωρησιακού κέντρου της Αμυγδαλέζας, διαθέσιμο στο http://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2014/05/ Policy_brief_the_ case_study_of_Amygdaleza_GR.pdf, σ. 4.
  2. Βλ. Υπουργείο Δημοσίας Τάξεως και Προστασίας του Πολίτη, «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης», Executive Summary Progress Report January-May 2013 (περίληψη), διαθέσιμο στο http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/libe/dv/p4_progressreport_/p4_progressreport_en.pdf
  3. Βλ. αναλυτικά UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), UNHCR observations on the current asylum system in Greece, December 2014, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/docid/54cb3af34.html, σ. 28.

[4]. Βλ. αναλυτικά International Commission of Jurists (ICJ), Φεβρουάριος 2013, Second Joint Submission of the International Commission of Jurists (ICJ) and of the European Council on Refugees and Exiles (ECRE) to the Committee of Ministers of the Council of Europe in the case of M.S.S. v. Belgium and Greece (Application no. 30696/09) and related cases, διαθέσιμο στο http://www.refworld. org/docid/54f5cd00a.html, σ. 5.

  1. Βλ.αναλυτικά European Council on Refugees and Exiles, Asylum Information Database, National Country Report: Greece, 31 July 2014, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/docid/5406c6d84.html, σ. 74.
  2. Βλ. αναλυτικά UN Human Rights Council, Report of the Special Rapporteur on the human rights of migrants, Addendum: Mission to Greece, 18 April 2013, A/HRC/23/46/Add.4, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/docid/51b983 ab4.html, σ. 11.
  3. Βλ. αναλυτικά Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, 2012, Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Κράτηση των Αιτούντων Άσυλο, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain/opendocpdf.pdf?reldoc=y&docid= 51a48a5a4, σ. 29-32.
  4. Βλ. αναλυτικά Council of Europe: Commissioner for Human Rights, Report by Nils Muiznieks Commissioner for Human Rights for the Council of Europe following his visit to Greece from 28 January to 1 February 2013, 16 April 2013, CommHD (2013)6, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/docid/516e76bb4.html, σ. 30, αποφάσεις RU κατά Ελλάδας, 07-06-2011 (προσφυγή υπ’ αριθμόν 2237/ 2008) και SD κατά Ελλάδας. 11-06-2009 (προσφυγή υπ’ αριθμόν 53541/2007), με τις οποίες το Δικαστήριο δέχθηκε ότι οι συνθήκες κράτησης που επικρατούσαν στο Τμήμα Συνοριακής Φύλαξης Σουφλίου στον Έβρο και στην Υποδιεύθυνση Αλλοδαπών Αθηνών (Πέτρου Ράλλη) συνιστούσαν ταπεινωτική μεταχείριση σε βάρος των προσφευγόντων, απόφαση Tabesh κατά Ελλάδας, 26-11-2009 (προσφυγή υπ’ αριθμόν 8256/007), όπου το Δικαστήριο έκρινε ως εξευτελιστικές τις συνθήκες κράτησης του προσφεύγοντος στα κρατητήρια της Υποδιεύθυνσης Αλλοδαπών Θεσσαλονίκης, απόφαση ΑΑ κατά Ελλάδας, 22-07-2010 (προσφυγή υπ’ αριθμόν 12186/2008) που εξέτασε τις συνθήκες στο Βαθύ Σάμου, απόφαση Rahimi κατά Ελλάδος, 05-04-2011 (προσφυγή υπ’ αριθμόν 8687/2008) που δέχθηκε ως εξευτελιστικούς τους όρους διαβίωσης ασυνόδευτου ανήλικου στο Κέντρο Κράτησης Παγανής Λέσβου, καθώς και την υπ’ αριθμόν 682/2012 απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Ηγουμενίτσας, με την οποία το δικαστήριο αθώωσε 17 μετανάστες που είχαν αποδράσει από τα κρατητήρια του Λιμενικού εξαιτίας των αθλίων συνθηκών κράτησης που αντιμετώπιζαν ενόψει της απέλασής τους λόγω της μη τήρησης στοιχειωδών κανόνων καθαριότητας και υγιεινής, της μη ύπαρξης νερού, της απουσίας ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης παρά την ύπαρξη νοσούντων, του υπερβολικού συνωστισμού (άνω των 30 ανθρώπων σε 15 τμ) στο κέντρο και της παραβίασης του δικαιώματός τους σε κυκλοφορία, αναψυχή και προαυλισμό, δεχόμενο ότι οι ως άνω συνθήκες και η διάρκεια κράτησης των συλληφθέντων συνιστούσαν απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση σύμφωνα με το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ με αποτέλεσμα να αίρεται ο καταλογισμός της άδικης πράξης που τέλεσαν.
  5. Βλ. αναλυτικά Εuropean Council on Refugees and Exiles, όπ.π., σ. 81.
  6. Ο Συνήγορος του Πολίτη στην από 19-05-2013 έκθεση αυτοψίας του αναφέρεται στα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. της 07-12-2012, σύμφωνα με τα οποία περίπου 1 στους 30 αλλοδαπούς που είχαν κρατηθεί στην Αμυγδαλέζα από την έναρξη λειτουργίας της είχαν απελαθεί ή επιστρέψει οικειοθελώς στη χώρα καταγωγής τους.
  7. Βλ. αναλυτικά UN Human Rights Council, όπ.π., σ. 13.
  8. Βλ. αναλυτικά Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου & Συνήγορος του Πολίτη, “Αξιολόγηση των ευρημάτων διενεργηθείσας αυτοψίας από την Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και τον Συνήγορο του Πολίτη στα Κέντρα Κράτησης της περιοχής του Έβρου”, διαθέσιμο στο www.synigoros.gr/resources/ ek8esh-aytoyias-stp–eeda-final-2–2.doc
  9. Βλ. αναλυτικά UN Human Rights Council, όπ.π., σ. 13, Council of Europe: Committee for the Prevention of Torture, Report to the Greek Government on the visit to Greece carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 4 to 16 April 2013, 16 October 2014, CPT/Inf (2014) 26, διαθέσιμο στο http://www.refworld.org/ docid/543f7ba54.html, σ. 49-50.
  10. Βλ. αναλυτικά UN Human Rights Council, όπ.π., σ. 12.
  11. Προαναχωρησιακά κέντρα στο Φυλάκιο (Έβρος), Κομοτηνή και Παρανέστι, αστυνομικοί χώροι κράτησης στο Σουφλί, Φέρες, Τυχερό (Έβρος) και Ίασμος (Ροδόπη).
  12. Αστυνομικά τμήματα, τμήματα συνοριακής φύλαξης και χώροι κράτησης του Λιμενικού σε Αττική (8), Αχαΐα (1), Κορινθία (1), Θεσπρωτία (2), Χαλκιδική (1), Έβρο (2), Ελληνο-Βουλγαρικά σύνορα (1), Ελληνο-Σκοπιανά σύνορα (2), Ελληνο-Αλβανικά σύνορα (1), Λέσβος (1), Χίος (1), Σάμος (1), Λέρος (1), Λήμνος (1) και προαναχωρησιακά κέντρα Ξάνθης, Κορίνθου και Αμυγδαλέζας.
  13. Βλ. αναλυτικά Γιατροί Χωρίς Σύνορα, 01-04-2014, Αθέατος Πόνος: Παρατεταμένη και συστηματική κράτηση μεταναστών και αιτούντων άσυλο σε ακατάλληλες συνθήκες στην Ελλάδα, διαθέσιμο στο http://www.msf.gr/publications/anafora-drasis-sta-kentra-kratisis-metanaston, σ. 8-9.
  14. ibid, σ. 12.
  15. ibid, σ. 13.
  16. Βλ. αναλυτικά Συνήγορος του Πολίτη, 29-05-2013, “Αυτοψίες στα κέντρα κράτησης αλλοδαπών Αμυγδαλέζας και Κορίνθου και στους χώρους κράτησης της Διεύθυνσης Αλλοδαπών Αθηνών στην οδό Πέτρου Ράλλη. Προβλήματα και προτάσεις”, διαθέσιμο στο http://www.synigoros.gr/resources/diapistwseis-stp-29-05-2013—2.pdf, σ. 5.
  17. Βλ. αναλυτικά Council of Europe: Committee for the Prevention of Torture, όπ.π., σ. 38-39.
  18. Βλ. Συνήγορος του Πολίτη, όπ. π., σ. 4.
  19. Βλ. αναλυτικά Εuropean Council on Refugees and Exiles, όπ.π., σ. 86.
  20. Βλ. αναλυτικά Συνήγορος του Πολίτη, 29-05-2013, όπ.π., σ. 24-25.
  21. Βλ. αναλυτικά Council of Europe: Committee for the Prevention of Torture, όπ.π., σ.40.
  22. Βλ. αναλυτικά Συνήγορος του Πολίτη, όπ.π., σ. 25.
  23. Βλ. αναλυτικά Council of Europe: Committee for the Prevention of Torture, όπ.π., σ. 40.
  24. Βλ. αναλυτικά ΑΝΤΙΓΟΝΗ-Κέντρο πληροφόρησης και τεκμηρίωσης για το ρατσισμό, την οικολογία, την ειρήνη και τη μη βία, “Ετήσια Έκθεση 2014 Καταγραφή φαινομένων, ζητημάτων και κρουσμάτων ρατσισμού, διακρίσεων, ξενοφοβίας αλλά και ερευνητικών μελετών ή καλών πρακτικών της Διοίκησης στους 6 κρίσιμους τομείς της απασχόλησης, της νομοθεσίας, της εκπαίδευσης, της στέγασης, της ρατσιστικής βίας και της υγείας & πρόνοιας”, διαθέσιμο στο http://www. antigone.gr/files/gr/library/research-and-studies-specifically-for-greece/2014/ Annual_Report_2014.pdf, σ. 49-50.
  25. Βλ. αναλυτικά δημοσίευμα Καθημερινής Σουλιώτη Γιάννη, 19-02-2015, “Την Τρίτη ανοίγουν οι πύλες της Αμυγδαλέζας”, διαθέσιμο στο http://www.kathimerini. gr/804148/article/epikairothta/politikh/thn-trith-anoigoyn-oi-pyles-e3odoy-ths-amygdalezas, Ηuffington Post, 20-03-2015, “Άνθρωποι, ποντίκια και η “νόσος του πρόσφυγα”: Οι άθλιες συνθήκες στα κέντρα κράτησης μεταναστών”, διαθέσιμο στο http://www.huffingtonpost.gr/2015/03/21/kentra-krathshs-metanastwn_n_6905770.html
  26. Βλ. αναλυτικά Συνήγορος του Πολίτη, 29-05-2013, “όπ.π., σ. 26.
  27. Βλ. αναλυτικά Council of Europe: Committee for the Prevention of Torture, όπ.π., σ. 48.
  28. Βλ. αναλυτικά Γιατροί Χωρίς Σύνορα, 03-03-2015, “Γιατροί Χωρίς Σύνορα: Οι απαράδεκτες συνθήκες κράτησης αποτελούν μεγάλο κίνδυνο για την σωματική και ψυχική υγεία των κρατουμένων”, διαθέσιμο στο http://www.msf.gr/magazine/ giatroi-horis-synora-oi-aparadektes-synthikes-kratisis-apoteloyn-megalo-kindyno-gia-tin
  29. Βλ. αναλυτικά δημόσια δήλωση Διεθνούς Αμνηστίας, 14-08-2013, Η συστηματική και παρατεταμένη κράτηση των παράτυπων μεταναστών και των αιτούντων άσυλο προκαλεί εξέγερση, διαθέσιμη στο http://www.amnesty.org.gr/h-%CF% 83%CF%85%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%B1%CF%81% CE%B1%CF%84%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B7-%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%83
  30. Βλ. αναλυτικά Ελένη Ρουσιά, Εφημερίδα Αυγή, 23-12-2014, Εξέγερση Αυγούστου 2013: Αθωώθηκαν οι 65 έγκλειστοι της Αμυγδαλέζας, διαθέσιμο στο http://www.avgi.gr/article/5162823/exegersi-augoustou-2013-athoothikan-oi-65-egkleistoi-tis-amugdalezas
  31. Βλ. αναλυτικά Council of Europe: Committee for the Prevention of Torture, όπ.π., σ. 40.
  32. Βλ. αναλυτικά Γιατροί Χωρίς Σύνορα, 29-05-2013, όπ.π., σ. 10.
  33. Βλ. αναλυτικά Council of Europe: Committee for the Prevention of Torture, όπ.π., σ. 48.
  34. ibid, σ. 41 και 48.
  35. ibid.
  36. Βλ. αναλυτικά Συνήγορος του Πολίτη, 29-05-2013, όπ.π., σ. 32.
  37. ibid, σ. 36-37.
  38. Πρωτοβουλία των οργανώσεων Άρσις-Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης Νέων, Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών, Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων, Κέντρο Συμπαράστασης Παλιννοστούντων και Μεταναστών-Οικουμενικό Πρόγραμμα Προσφύγων, Ομάδα Δικηγόρων για τα Δικαιώματα Προσφύγων και Μεταναστών, PRAKSIS και Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων.
  39. Βλ. αναλυτικά Καμπάνια για την Πρόσβαση στο Άσυλο, Οκτώβριος 2014, Συνθήκες διοικητικής κράτησης & πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου, διαθέσιμο στο http://migrant.diktio.org/node/602, σ. 6-7.
  40. Βλ. αναλυτικά Το Κουτί της Πανδώρας, 23.01.2015, Κολυμπούν στη βρώμα στο Κέντρο Κράτησης Αλλοδαπών Κορίνθου-Καταγγελία Αστυνομικών, διαθέσιμο στο http://www.koutipandoras.gr/article/131858/kolympoyn-sti-vroma-sto-kentro-kratisis-allodapon-korinthoy-kataggelia-astynomikon
  41. Βλ. απόφαση MSS κατά Ελλάδας, 21-01-2010 (προσφυγή υπ’ αριθμόν 30696/09), διαθέσιμη στο, παρ. 230.
  42. Βλ. αναλυτικά Council of Europe: Committee for the Prevention of Torture, όπ.π., σ. 48.
  43. Βλ. αναλυτικά Καμπάνια για την Πρόσβαση στο Άσυλο, όπ.π., σ. 5.
  44. Συνήγορος του Πολίτη, όπ.π., σ. 2.
  45. Βλ. αναλυτικά UN Human Rights Council, όπ.π., σ. 13.
  46. Βλ. αναλυτικά Καμπάνια για την Πρόσβαση στο Άσυλο, όπ.π., σ. 5.